Pages

Monday, November 25, 2013

ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ της Ελένης Σαββάκη, Καθηγήτρια Ιατρικής

ΑΝΟΙΚΤΗ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΘΕΣΙΜΟΤΗΤΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΓΕΝΙΚΟΤΕΡΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ

 Μια ψυχρή ματιά στα γεγονότα αποκαλύπτει ότι το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ) της Ελλάδας καταποντίστηκε από τα 231 δις το 2009 στα 184 δις το 2013 (με την πρωτοφανή, για καιρό ειρήνης, μείωση κατά 21%), ενώ το δημόσιο χρέος της Ελλάδας αναρριχήθηκε από 120% του ΑΕΠ το 2009 σε 176% το 2013 παρόλα τα δύο κουρέματα του δημοσίου χρέους που συνέβαλαν κατά 144 δις ευρώ στην μείωσή του. Είναι αναμφίβολο ότι οι συνέπειες της λιτότητας, δηλαδή η δραματική αύξηση ανεργίας, ο δραστικός περιορισμός της μέσης αμοιβής εργασίας, η δυσβάστακτη φορολογική επιβάρυνση και η αύξηση του αριθμού των επιχειρήσεων που κλείνουν, δημιουργούν συνθήκες συνεχούς ανόδου του χρέους με συνεχώς μειούμενο ΑΕΠ. Όσο για το επίπεδο διαβίωσης των πολιτών, η ανεργία το 2013 ανέρχεται στο 27,5% (1.370.000 άτομα) ή στο 32% αν λάβουμε υπόψη και την εκροή Ελλήνων μεταναστών σε άλλες χώρες (330.000 άτομα), ενώ 3.4 εκατομμύρια άτομα επιβιώνουν κάτω από το όριο της φτώχειας (με λιγότερα από 490 ευρώ το μήνα) και 8 στους 10 πολίτες αδυνατούν να αντιμετωπίσουν το κόστος θέρμανσης. Και τίθεται το ερώτημα: τι εξυπηρετεί η δημοσιονομική πολιτική που εστιάζει στα ελλείμματα και όχι στις θέσεις εργασίας; Πέραν του ότι είναι αδιέξοδη διότι αυξάνει το χρέος μας, η εν λόγω η πολιτική εξυπηρετεί τα συμφέροντα των πιστωτών και όχι αυτών που εργάζονται για να επιβιώσουν. Κύριοι βουλευτές του ελληνικού κοινοβουλίου θα πρέπει να εξηγήσετε στον Ελληνικό λαό γιατί αποτελεί προτεραιότητά σας η εξυπηρέτηση του χρέους των πιστωτών και όχι η εξασφάλιση των προς-το-ζειν αναγκαίων των Ελλήνων πολιτών. Αυτό απαιτεί το Ελληνικό Σύνταγμα που υπηρετείτε;
Γενικότερα τίθεται το ερώτημα: τι εξυπηρετεί η δημοσιονομική λιτότητα; Η εθνική μας οικονομία διανύει ήδη τον έβδομο χρόνο ύφεσης. Δεν αντιλαμβάνεσθε ότι πρόκειται για μια αδιέξοδη πολιτική; Δεν γνωρίζετε ότι ερευνητές του ΔΝΤ, αναλύοντας 173 περιπτώσεις δημοσιονομικής λιτότητας μεταξύ 1978 και 2009, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο περιορισμός των κρατικών δαπανών δεν επεκτείνει την οικονομία αλλά τη βυθίζει σε ύφεση; Δεν γνωρίζετε ότι με λιγότερες κρατικές δαπάνες το ΑΕΠ και η απασχόληση μειώνονται, ενώ με περισσότερες κρατικές δαπάνες το ΑΕΠ και η απασχόληση αυξάνονται, η καταναλωτική και επιχειρηματική εμπιστοσύνη βελτιώνονται και η οικονομία ενισχύεται; Δεδομένου ότι η παραγωγή αυξάνει κατά ενάμιση δολάριο για κάθε ένα δολάριο που δαπανάται από το κράτος, με ποιό σκεπτικό μειώνετε τα έξοδα του κράτους, και μάλιστα, αποδεχόμενοι την απάνθρωπη απαίτηση της τρόικα να απολυθούν 15.000 δημόσιοι υπάλληλοι στο πλαίσιο μιας δήθεν χρηστής διαρθρωτικής μεταρρύθμισης, μιας δημοσιονομικής εξυγίανσης; Δεν αισθάνεστε συνυπεύθυνοι για το σημερινό κοινωνικό πογκρόμ; Απολύονται χιλιάδες εκπαιδευτικοί, εργαζόμενοι στα νοσοκομεία, εργαζόμενοι στην τοπική αυτοδιοίκηση, δημοτικοί αστυνομικοί, ενώ διαλύεται η υγεία, η παιδεία και το κοινωνικό κράτος.
Γιατί χρησιμοποιείτε την ηθικοπλαστική αλληγορία για περιγραφή της οικονομικής κρίσης; Γιατί η ύφεση εμφανίζεται ως συνέπεια αμαρτιών μας για τις οποίες πρέπει να πληρώσουμε με ανεργία, μείωση μισθών/συντάξεων και υπέρογκη φορολογία; Προφανώς επιχειρείτε συναισθηματική εμπλοκή των πολιτών για να μην διαμαρτυρόμαστε στα δεινά της σύγχρονης ταλαιπωρίας μας και της υποβάθμισης του μέλλοντος των παιδιών μας. Θα έπρεπε να γνωρίζετε ότι όσο περισσότερο πληρώνουν οι οφειλέτες τόσο περισσότερο χρωστάνε γιατί τα εισοδήματα και η αξία περιουσιακών στοιχείων τους μειώνονται και το χρέος επιδεινώνεται. Η κεϋνσιανή πρόταση λέει ότι εποχές που πολλοί οφειλέτες κάνουν οικονομία για να μειώσουν τα χρέη τους, το Κράτος πρέπει να κάνει το αντίθετο δηλαδή να ξοδεύει περισσότερο και να αυξάνει τις θέσεις εργασίας και τα εισοδήματα. Θα πρέπει να εξηγήσετε στον ελληνικό λαό γιατί επιχειρείτε το ακριβώς αντίθετο σε ένα σπιράλ λιτότητας/ύφεσης. Επίσης διερωτάται κανείς: πώς είναι δυνατόν, η κυβέρνηση να ισχυρίζεται ότι ο κρατικός προϋπολογισμός την περίοδο Ιανουαρίου-Ιουλίου 2013 εμφάνισε πρωτογενές πλεόνασμα όταν το δημόσιο χρέος την ίδια χρονική περίοδο σημείωσε πρόσθετη άνοδο 20 δις ευρώ; Σε κάθε περίπτωση, προς τι η ικανοποίηση από μια πιθανή επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος, όταν αυτό προέρχεται από τη μεθοδευμένη ανεργία και πτώχευση των ελλήνων, και όταν συνοδεύεται από κλείσιμο χιλιάδων επιχειρήσεων, πρωτοφανή ανισότητα στην κατανομή πλούτου και καταστροφή της παραγωγικής βάσης της οικονομίας;
Ο νομπελίστας οικονομίας Paul Krugman αποκαλεί Μεγάλη Αυταπάτη της Ευρώπης την πεποίθηση ότι η ευρωπαϊκή κρίση προκλήθηκε κυρίως από δημοσιονομική ανευθυνότητα, μια αυταπάτη στην οποία βασίζει η Γερμανία την ανορθολογική αντιμετώπιση της κρίσης με όρους ηθικής, του τύπου: τα κράτη αμαρτήσανε και πρέπει να υποφέρουν για να εξιλεωθούν. Παρουσιάζει στοιχεία που δείχνουν ότι η Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία και Ιταλία βελτίωναν διαρκώς τη θέση τους αναφορικά με το χρέος τους, ως σύνολο, μέχρι το 2007 που ξέσπασε η χρηματοπιστωτική κρίση. Επίσης, υπενθυμίζω ότι το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών ήταν πιο θετικό στην Ολλανδία απ’ ότι στη Γερμανία σχεδόν σε όλα τα χρόνια του ευρώ, και ότι το ολλανδικό δημόσιο έλλειμμα ήταν σταθερά μικρότερο από εκείνο της Γερμανίας πριν την κρίση. Διαψεύδοντας όσους διακηρύττουν τη δημοσιονομική πειθαρχία υπεράνω όλων, η σημερινή ολλανδική ύφεση δείχνει ότι η ύφεση στην οικονομία είναι αναπόφευκτο επακόλουθο μετά από περικοπές στα δημόσια ελλείμματα, όπως αυτές που επέβαλλαν στους εαυτούς τους οι ίδιοι οι Ολλανδοί.
Μήπως εθελοτυφλείτε στα βασικά προβλήματα για να μην θίξετε τους έχοντες και κατέχοντες που σας στηρίζουν; Βασικό διεθνές πρόβλημα αποτελεί η απορρύθμιση του χρηματοπιστωτικού τομέα, με την κατάργηση του κανονισμού που διαχωρίζει τις εμπορικές από τις επιχειρηματικές τραπεζικές δραστηριότητες. Ο κοινός νούς λέει ότι είναι απαραίτητος ο διαχωρισμός καταθετικού και επενδυτικού τομέα ώστε να μην πληρώνουν οι μικροκαταθέτες τα επενδυτικά ρίσκα και τις αποτυχίες των τραπεζών και μεγαλομετόχων. Χωρίς να υποτιμώ το ρόλο της πολιτικής διαφθοράς, οι απελευθερωμένες αγορές και η ανεξέλεγκτη διεκδίκηση κέρδους με την παράλληλη κατάργηση των προστατευτικών ρυθμίσεων είναι βασικό διεθνές πρόβλημα. Ο Krugman αναφέρει χαρακτηριστικά ότι 25 διαχειριστές αντισταθμιστικών κεφαλαίων υψηλού κινδύνου (hedge fund) έβγαλαν σε ένα χρόνο τριπλάσια χρήματα από τους 80.000 δασκάλους της Νέας Υόρκης. Είναι ευρέως γνωστό ότι οι τραπεζίτες συσσωρεύουν πλούτη με τη χορήγηση επισφαλών δανείων, και ότι σε εποχή κρίσης εντάσσονται σε κρατικά προγράμματα διάσωσης. Τα κέρδη είναι δικά τους ενώ τα χρέη τα φορτώνονται οι πολίτες. Θα εξασφαλίζατε πολύ μεγαλύτερο έσοδο αν καταπολεμούσατε τη φοροδιαφυγή πλουσίων αντί να απολύετε χαμηλόμισθους δημόσιους υπάλληλους που αδυνατούν να θρέψουν τα παιδιά τους.
Ο ίδιος νομπελίστας οικονομολόγος λέει ότι «...διαθέτουμε και τις γνώσεις και τα εργαλεία για να δώσουμε ένα τέλος στο βάσανο της Ύφεσης...Κι όμως δεν το κάνουμε...» (End This Depression Now, Melrose Road Partners, 2012). Εξηγεί ότι η πρώτη γραμμή άμυνας σε κάθε ύφεση είναι τα δημοσιονομικά κίνητρα, δηλαδή η αύξηση των κρατικών δαπανών με στόχο τη δημιουργία θέσεων εργασίας, και η μείωση της φορολογίας με στόχο την ενίσχυση των συνολικών δαπανών. Γιατί εφαρμόζετε το αντίθετο; Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να στηρίζει την εμμονή σας στη μετατόπιση του ενδιαφέροντος από την απασχόληση στα ελλείμματα. Η ζημιά από την έλλειψη θέσεων εργασίας είναι τεράστια ενώ η ζημιά που κάνουν τα ελλείματα είναι η αμφισβήτηση φερεγγυότητας και η απροθυμία επενδύσεων, που θα μπορούσαν (και θα έπρεπε) να αποφευχθούν σε μια πραγματικά Ενωμένη Ευρώπη. Το κόστος κρατικού δανεισμού σε χώρες σε ύφεση θα έπρεπε να μειώνεται και όχι να αυξάνεται στο πλαίσιο μιας Ενωμένης Ευρώπης. Οι χώρες της Ευρωζώνης σε κρίση δεν θάπρεπε να δανείζονται με υψηλότερα επιτόκια εκείνων της δανειοδότησης της Γερμανίας. Τι απαίτησαν σχετικά οι έλληνες ευρωβουλευτές στο ευρωκοινοβούλιο; Γιατί δεν ανασκευάζετε το μύθο πως οι φορολογούμενοι του Βορρά επωμίζονται τα χρέη του προβληματικού νότου; Γιατί δεν αποκαλύπτετε ότι στα χρόνια της κρίσης οι κυβερνήσεις της Γερμανίας, Φινλανδίας, Αυστρίας, Ολλανδίας και Γαλλίας έχουν εξοικονομήσει δισεκατομμύρια ευρώ χάρη στην πτώση των επιτοκίων δανεισμού τους;
Οικονομολόγοι εξηγούν ότι ποτέ καμία χώρα δεν θα χρειαστεί να αποπληρώσει το χρέος της, αυτό που απαιτείται είναι να πληρώνεται μέρος των τόκων του χρέους, έτσι ώστε το χρέος να μεγαλώνει πιο αργά από την οικονομία. Γιατί άραγε οι Ευρωπαίοι εταίροι απαιτούν συνεχή περικοπή δαπανών όταν είναι γνωστό ότι η εν λόγω περικοπή θα οδηγήσει σε πτώση του ΑΕΠ, όχι μόνον άμεσα αλλά και έμμεσα λόγω περικοπών στον ιδιωτικό τομέα; Γιατί αποδέχεστε τις δημοσιονομικές περικοπές που προτείνει η τρόϊκα όταν είναι γνωστόν ότι το όφελος είναι μικρό έως ανύπαρκτο και το κόστος τεράστιο, επειδή σε μια υφεσιακή οικονομία τα έσοδα είναι λιγότερα από τις δαπάνες; Γιατί οι εταίροι μας έκαναν τα στραβά μάτια στον υπερδανεισμό των Ελληνικών Κυβερνήσεων; Μήπως επειδή οι υποχρεώσεις μας είναι απαιτήσεις τους και τελικά οι οφειλέτες ανταμείβονται για τις υπερβολές; Γιατί οι κυβερνώντες Ελλάδα και Ευρώπη δεν παίρνουν μαθήματα από την ιστορία; Πώς βγήκε η Αμερική από τη Μεγάλη Ύφεση με το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο; Με τις στρατιωτικές δαπάνες. Δηλαδή, μετά από μια μεγάλη αύξηση των Ομοσπονδιακών δαπανών. Η συσσώρευση χρέους από το κράτος για στρατιωτικές δαπάνες ήταν η λύση του προβλήματος χρέους στις ΗΠΑ. Άρα το χρέος μπορεί να επιλύσει το πρόβλημα χρέους. Προφανώς, είναι λάθος η πολιτική που ακολουθείτε, της μετατόπισης ενδιαφέροντος από την απασχόληση στα ελλείμματα, βάζοντας σε εφεδρεία και διαθεσιμότητα δημόσιους υπαλλήλους, όταν είναι γνωστό ότι σε περίοδο ύφεσης οι θέσεις απασχόλησης πρέπει να αυξάνονται. Η κεϋνσιανή συμβουλή είναι, ακόμα και όταν δεν υπάρχει συγκεκριμένη εργασία που απαιτείται να γίνει, το κράτος πρέπει να βάζει υπαλλήλους να σκάβουν τρύπες στο δρόμο και ακόλουθα άλλους υπαλλήλους να τις γεμίζουν προκειμένου να εξασφαλισθούν θέσεις απασχόλησης σε περίοδο ύφεσης. Αντί αυτού, εσείς απαιτείτε σήμερα τη διαθεσιμότητα χιλιάδων δημοσίων υπαλλήλων, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την ομαλή λειτουργία των υπηρεσιών παιδείας, υγείας, τοπικής αυτοδιοίκησης. Με ποιό σκεπτικό και με ποιό στόχο μειώνετε τις θέσεις εργασίας αντί να τις αυξάνετε;
Το συνολικό ιδιωτικό και δημόσιο χρέος των χωρών της Ευρωζώνης είναι ελαφρώς χαμηλότερο από εκείνο των ΗΠΑ, και τα ποσοστά πληθωρισμού τους μοιάζουν. Που βασίζεται η ανεξέλεγκτη δημοσιονομική κρίση μας; Η ειδοποιός διαφορά βρίσκεται στο ότι η Ευρώπη έχει περιορισμένη δημοσιονομική ολοκλήρωση (οι χώρες έχουν δικούς τους προϋπολογισμούς) και χαμηλή κινητικότητα εργαζομένων (οι χώρες έχουν δικές τους αγορές εργασίας) και παράλληλα οι Γερμανοί που ουσιαστικά ρυθμίζουν το κοινό νόμισμα θεωρούν τον πληθωρισμό μέγα κακό, διαφωνώντας στην εκτύπωση χρήματος, ενώ υιοθετούν τη λάθος πολιτική της λιτότητας σε εποχή ύφεσης. Τί διεκδικήσατε σχετικά με τη δημοσιονομική ευρωπαϊκή ολοκλήρωση; Οι ΗΠΑ έλυσαν κατ’ επανάληψη το πρόβλημα ύφεσης τυπώνοντας χρήμα. Η Ιαπωνία μετά το 2000 είχε πολύ μεγάλα ελλείμματα και τύπωσε χρήμα εν μέσω υφεσιακής οικονομίας χωρίς να αποκτήσει πληθωρισμό. Όπως η FED έχει το δικαίωμα να δημιουργεί χρήμα από το πουθενά, έτσι και η ΕΚΤ μπορεί να τυπώνει χρήμα κατά το δοκούν. Μοιάζει να μην ανησυχούν οι ΗΠΑ, Αγγλία και Ιαπωνία για τον πληθωρισμό που μπορεί να προκαλέσει η εκτύπωση χρήματος, επειδή παράλληλα προκαλείται αναθέρμανση της υποτονικής οικονομίας. Ο αποπληθωρισμός αυξάνει την πραγματική αξία του χρέους και μπορεί να οδηγήσει την οικονομία σε ύφεση. Αντίθετα, ο πληθωρισμός μπορεί να συμβάλλει θετικά μειώνοντας την πραγματική αξία του χρέους. Γιατί δεν απαιτήσατε το τύπωμα ευρώ, σε συντονισμό με τα υπόλοιπα κράτη της ευρωπαϊκής περιφέρειας που υφίστανται παρόμοια με τη δική μας κρίση;
Το ευρώ ως κοινό νόμισμα μείωσε τα επιχειρηματικά κόστη της Γερμανίας αλλά και την νομισματική ευελιξία μας, με αποτέλεσμα ασύμμετρα σοκ στις οικονομίες Γερμανίας και ευρωπαϊκής περιφέρειας. Γιατί η Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα και Κύπρος είναι σε βαθειά ύφεση και όχι η Αμερική, Αγγλία και Ιαπωνία που έχουν μεγαλύτερο χρέος; Η βασική διαφορά είναι ότι οι τελευταίες δανείζονται στο δικό τους νόμισμα. (λίρα, δολάριο, γεν) ενώ οι χώρες της Ευρωζώνης δανείζονται σε ευρώ του οποίου την έκδοση δεν ελέγχουν, και κατά συνέπεια είναι ευάλωτες σε κρίση φερεγγυότητας και επενδύσεων. Αν η Ελλάδα είχε το δικό της νόμισμα και έκανε υποτίμηση, δεν θα υπήρχε απώλεια θέσεων εργασίας, μείωση μισθών και συντάξεων, εκποίηση δημόσιας περιουσίας. Εκ του αποτελέσματος κρίνεται ότι η Ευρώπη δεν ήταν έτοιμη για κοινό νόμισμα, λόγω έλλειψης κινητικότητας εργασίας και δημοσιονομικής ολοκλήρωσης, και εξ αιτίας της ανορθολογικής ηγεμονικής πολιτικής της Γερμανίας. Η ανισορροπία στο ευρωπαϊκό εμπορικό ισοζύγιο ξεκίνησε το 2001 (όταν κυκλοφόρησε το ευρώ) και έκτοτε οι οικονομίες Ελλάδας, Ιρλανδίας, Πορτογαλίας, Ισπανίας και Ιταλίας εμφάνισαν ελλείμματα τα οποία διαρκώς διογκώνονται, ενώ η Γερμανία άρχισε να εμφανίζει αντίστοιχο πλεόνασμα το οποίο αυξάνει παράλληλα με το έλλειμμα της ευρωπαϊκής περιφέρειας. Πώς αντιμετωπίζετε το εν λόγω πρόβλημα ευρωπαϊκού κέντρου/περιφέρειας; Απολύοντας έλληνες εργαζόμενους, μειώνοντας μισθούς και συντάξεις; Αυξάνοντας τους φόρους στα νοικοκυριά και ξεπουλώντας την ελληνική περιουσία;
Κάθε σύγχρονο κράτος συσσωρεύει σημαντικό χρέος, του οποίου το μεγαλύτερο τμήμα αναχρηματοδοτεί πουλώντας νέα ομόλογα για να πληρώσουν τα παλαιότερα. Τι συμβαίνει όταν οι επενδυτές δεν αγοράζουν τα νέα ομόλογα; Στις ΗΠΑ, Βρετανία, Ιαπωνία και άλλες χώρες που δανείζονται στο δικό τους νόμισμα και διαθέτουν τη δική τους Κεντρική Τράπεζα τυπώνεται χρήμα για να πληρωθούν οι λογαριασμοί της κυβέρνησης. Όμως οι χώρες της Ευρωζώνης, που εξαρτώνται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δεν μπορούν να παράσχουν μετρητά σε παρόμοια έκτακτη περίσταση και αναγκάζονται σε αθέτηση πληρωμών. Ο φόβος των επενδυτών για αθέτηση πληρωμών δημιουργεί μια αυτοεκπληρούμενη κρίση. Αυτή την κρίση ζούμε σήμερα. Γι’ αυτό οι χώρες του ευρώ με δημοσιονομικά προβλήματα έχουν υψηλότερο κόστος δανεισμού από εκείνες που έχουν παρόμοια προβλήματα αλλά διατηρούν το δικό τους νόμισμα. Παράδειγμα αποτελεί η Φινλανδία (εντός της Ευρωζώνης) της οποίας το κόστος δανεισμού είναι υψηλότερο από εκείνο της Σουηδίας (που διατηρεί το δικό της νόμισμα). Πως αντιμετώπισε το ευρωκοινοβούλιο το εν λόγω πρόβλημα και τι σχετικό απαίτησε η ελληνική κυβέρνηση προκαταβολικά ή έστω εκ των υστέρων;
Συγκρίνοντας την οικονομική κρίση της Ινδονησίας το 1997 με την αντίστοιχη στην Ελλάδα του 2007, διαπιστώνει κανείς ότι αν και η οικονομική κατάσταση στην Ινδονησία ήταν πολύ χειρότερη από την αντίστοιχη στην Ελλάδα σε επίπεδα ΑΕΠ στην αρχή της κρίσης, το ελληνικό χρέος εκτοξεύθηκε μετά την επέμβαση της τρόικα στην Ελλάδα. Όλοι οι λόγοι για τους οποίους μας λένε/λέτε ότι δεν μπορεί να επανακάμψει η Ελλάδα (διαρθρωτικά προβλήματα, διαφθορά, αδύναμη ηγεσία…) τα έλεγαν και για την Ινδονησία. Γιατί όμως η Ινδονησία επανέκαμψε σε αντίθεση με την Ελλάδα; Πρώτον, γιατί η Ινδονησία μπορούσε να υποτιμήσει το νόμισμά της, δημιουργώντας αρχικά μεν βραχυπρόθεσμη οικονομική πίεση αλλά εν τέλει ανάπτυξη κυρίως μέσω εξαγωγών. Και δεύτερον, γιατί το ΔΝΤ που αρχικά επέβαλε πολιτικές λιτότητας στην Ασία, αργότερα αναθεώρησε. Στην Ελλάδα όμως η τρόικα και οι κυβερνώντες δεν μάθανε τίποτα από προηγούμενες εμπειρίες. Πώς νομίζετε ότι θα αντιπαρέλθουμε την κρίση; Με τις απολύσεις και τη φορολόγηση των μισθωτών του Δημοσίου; Με τη συρρίκνωση της λαϊκής κυριαρχίας, την ιδιωτική πενία, την κοινωνική υποβάθμιση και την πολιτική αστάθεια που προκαλεί η πολιτική της λιτότητας;
Τα έκτακτα δανειακά προγράμματα της τρόικα παρέχουν μικρά χρηματικά ποσά ως έκτακτο δανεισμό και με καθυστέρηση Γιατί δεν απαιτήσατε εγκαίρως να χρηματοδοτούνται με τα δανεικά μας παραγωγικές επενδύσεις αντί για τα χρέη μας; Επίσης τα δανειακά προγράμματα της τρόικα ζητούν ανταλλάγματα που μας σπρώχνουν βαθύτερα στην ύφεση. Ακόμα κι αν δεν το είχαν προβλέψει οι ισχυροί της Ευρώπης, η ΕΚΤ και το ΔΝΤ, μπορείτε πλέον να πεισθείτε εκ του αποτελέσματος ότι η οικονομική στρατηγική της λιτότητας εν μέσω ύφεσης αποτελεί θανατική ποινή για τους Έλληνες. Γιατί αποδέχεστε την γενοκτονία των Ελλήνων; Γιατί συμμετέχετε στην επερχόμενη εκποίηση της δημόσιας και ιδιωτικής περιουσία της Ελλάδας, η οποία όλως τυχαίως έχει και πλούσιο ανεκμετάλευτο υπέδαφος; Όλοι γνωρίζουμε ότι ακόμα και αν ξεπουληθεί όλη η Ελλάδα το χρέος θα εξακολουθεί να είναι τεράστιο. Αυτή είναι η Ενωμένη Ευρώπη που ονειρευόσαστε; Να περιμένει το κέντρο να βρεθεί μέλος κράτος της περιφέρειας αδύναμο για να φτωχοποιήσει το λαό του και να αγοράσει τη δημόσια περιουσία, το πετρέλαιο και το χρυσό αντί πινακίου φακής; Να γίνει με οικονομικά τερτίπια ό, τι δεν έγινε με τα τανκς; Να γίνει η Ελλάδα γερμανική αποικία σε έναν ακήρυκτο πόλεμο; Πώς ανεχτήκατε να δεσμεύονται όλα τα έσοδα σε ένα "Ταμείο Αξιοποίησης(!) Δημόσιας Περιουσίας" με στόχο την αποπληρωμή του μεθοδευμένα υπέρογκου χρέους; Δεν είναι σαφές πλέον γιατί οι εταίροι μας "σώζουν" μέσω Μνημονίων; Για να καταφέρουν την εξαγορά της γης μας αφού προηγουμένως εξασθενήσουν τους Έλληνες ώστε να μην μπορούν να αντιδράσουν. Γιατί δεν αντιστέκεστε στην απαιτούμενη από την τρόικα εκποίηση του εθνικού μας πλούτου, ΟΤΕ, ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ, ΟΠΑΠ, μαρίνων, λιμανιών, αεροδρομίων, κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, και στην απαιτούμενη εκποίηση του ιδιωτικού πλούτου δια των πλειστηριασμών; Γιατί δεν αντιστέκεστε σε αυτή την εσχάτη προδοσία της χώρας μας;
Όσο για τα ηθικοπλαστικά μαθήματα που μας κάνουν οι Γερμανοί ηγέτες, θα έπρεπε να τους τα ανταποδώσετε εξ αρχής. Γιατί δεν τους υπενθυμίζετε τα παροιμιώδη Γερμανικά σκάνδαλα δωροδοκίας στην Ελλάδα, όπως (α) της Siemens που διέβρωσε υγεία, τηλεπικοινωνίες, μεταφορές και άμυνα, με ζημιά που ξεπερνά τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ σύμφωνα με το πόρισμα της Εξεταστικής Επιτροπής της Βουλής (β) της ΜΑΝ με μίζες για την προμήθεια τρόλεϊ, (γ) των Mercedes και ΜΑΝ για τις αστικές συγκοινωνίες, απορριμματοφόρα, πυροσβεστικά οχήματα, ντιζελομηχανές κ.α., (δ) τις αμαρτωλές γερμανικές συμβάσεις πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ που πλήρωσε και πληρώνει η Ελλάδα για τα προβληματικά άρματα μάχης Leopard, για την αναβάθμιση αεροσκαφών F4 Phantom που τελικά αποσύρθηκαν και για υποβρύχια που γέρνουν ή δεν παραλήφθηκαν, όπως και (ε) τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, στα οποία επί γερμανικής διοίκησης βρήκε το ΣΔΟΕ πλήθος παρανομιών (πλαστά και εικονικά τιμολόγια) και επιβλήθηκαν πρόστιμα ύψους 10 εκατομμυρίων ευρώ; Γιατί δεν τους υπενθυμίζετε ότι η Γερμανία, που χρεοκόπησε τον τελευταίο αιώνα τουλάχιστον 3 φορές, είναι «ο μεγαλύτερος αμαρτωλός του 20ου αιώνα και πιθανόν της νεότερης οικονομικής ιστορίας» όπως γλαφυρά δήλωσε ο Γερμανός καθηγητής Ιστορίας της Οικονομίας Albrecht Ritsch στο Spiegel;
Όταν οι Merkel και Schröder δηλώνουν ότι η Ελλάδα για να μπει στην ΟΝΕ έκανε χρήση των ελαστικών κριτηρίων του Maastricht, γιατί δεν τους υπενθυμίζετε ότι τα κριτήρια δεν έγιναν ελαστικά για να βοηθήσουν την Ελλάδα, αλλά για να βοηθήσουν τη Γαλλία, την Ιταλία, το Βέλγιο, και κυρίως τη Γερμανία, που τότε είχαν είτε μεγάλα ελλείμματα είτε μεγάλα χρέη; Αν δεν άλλαζαν τα κριτήρια, θα έμπαιναν στην ΟΝΕ από τον αρχικό πυρήνα της ΕΕ μόνο η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο. Όταν δηλώνουν ότι ή Νότια Ευρώπη αποτελεί απειλή για τους Γερμανούς φορολογούμενους, γιατί δεν τους υπενθυμίζετε ότι το 2008 (όταν οι Landesbanken βρέθηκαν γεμάτες με αμερικανικές υποθήκες subprime) η γερμανική κυβέρνηση εφήρμοσε πακέτο διάσωσης 500 δις σε βάρος των φορολογουμένων της, και ότι το 2010 όταν οι γερμανικές τράπεζες ήταν υπερβολικά εκτεθειμένες (704 δις) οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι και η ΕΚΤ τους βοήθησαν να επιστρέψουν το μεγαλύτερο μέρος αυτών των χρημάτων πίσω στη χώρα. Γιατί δεν τους εξηγείτε ότι η μεγαλύτερη απειλή για τους Γερμανούς φορολογούμενους είναι οι τράπεζές τους και όχι η «ασωτία» της Νότιας Ευρώπης;
Κατά κύριο όμως λόγο, όταν οι Merkel και Schröder μας δίνουν μαθήματα ηθικής, γιατί δεν υπενθυμίζετε τόσο σε αυτούς όσο και στους λοιπούς ευρωπαίους ηγέτες ποιός αιματοκύλισε τον κόσμο στον Α και Β παγκόσμιο πόλεμο; Γιατί δεν τους υπενθυμίζετε την γενοκτονία των Εβραίων και τα σατανικά πειράματα των Ναζί που υποστήριζε το Τρίτο Ράιχ; Γιατί δεν υπενθυμίζετε, σε κάθε συνάντηση με Γερμανό ηγέτη, τις οφειλές της Γερμανίας από το θάνατο εκατομμυρίων Ευρωπαίων, το υποχρεωτικό πολεμικό δάνειο και τις υλικές καταστροφές και λεηλασίες του προκάλεσαν; Γιατί δεν υπενθυμίζετε στους Ευρωπαίους εταίρους ότι η Γερμανία πλούτισε με την ανοχή των νικητών της στην Ευρώπη και Αμερική μετά τον πόλεμο, προστατευμένη από το σχέδιο Marshall για την ανάκαμψή της; Γιατί δεν διακηρύττετε ότι στο πλαίσιο της ΕΕ θα περίμενε κανείς από τη Γερμανία να ανταποδώσει με παρόμοια πολιτική; Αντ’ αυτού, η Γερμανία αρνείται να πληρώσει ακόμα και το χρέος που οφείλει στην Ελλάδα μετά την ένωση των Γερμανιών, όπως επέβαλε η Συμφωνία των Παρισίων. Ενδεικτικά, οι οφειλές της Γερμανίας στην Ελλάδα ανέρχονται σήμερα στα 575 δισεκατομμύρια δολάρια κατά τον Γάλλο οικονομολόγο και σύμβουλο της γαλλικής κυβέρνησης Jacques Delpla. Άρα το χρέος της Γερμανίας στην Ελλάδα είναι μεγαλύτερο του συνολικού μας χρέους. Δεν αντιλαμβάνεστε κύριοι βουλευτές, ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να ορθοποδήσει οικονομικά αν αποδέχεται τα χρέη της σε άλλους ενώ δεν διεκδικεί τα χρέη των άλλων σε αυτήν; Γιατί δεν καταγγέλλετε τη γερμανική κυβέρνηση στον εισαγγελέα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου τόσο για την καθυστέρηση αποπληρωμής του γερμανικού χρέους στην Ελλάδα όσο και για τα εγκλήματα που τελούνται κατά του ελληνικού λαού, ώστε να οδηγηθούν σε δίκη όσοι ευθύνονται, αντί να παραπέμπετε στις καλένδες το «απόρρητο» πόρισμα στο οποίο κατέληξε αρμόδια επιτροπή του υπουργείου Οικονομικών;

Με μειωμένες προσδοκίες,
Ελένη Σαββάκη,
Καθηγήτρια Ιατρικής,
Πανεπιστημίου Κρήτης.


Tuesday, November 5, 2013

“Γιατί τα σχολεία δε μορφώνουν”, ομιλία του “δασκάλου της χρονιάς” στις ΗΠΑ

Η ομιλία του  John Taylor Gatto

Αποδέχομαι αυτό το βραβείο για λογαριασμό όλων των καλών δασκάλων που έχω γνωρίσει όλα αυτά τα χρόνια. Όλων των δασκάλων που πάσχισαν να οικοδομήσουν σχέσεις με τους μαθητές τους. Σχέσεις βασισμένες στην τιμή. Άνδρες και γυναίκες που δεν ήταν ποτέ εφησυχασμένοι, που πάντοτε, στην αδιάκοπη προσπάθεια τους να προσδιορίσουν και να επαναπροσδιορίσουν την σημασία της λέξης «Παιδεία» έθεταν ερωτήματα. Ο «Δάσκαλος της Χρονιάς» δεν είναι ο καλύτερος δάσκαλος. Οι καλοί δάσκαλοι είναι πολύ χαμηλών τόνων για να γίνουν εύκολα αντιληπτοί. Ο «Δάσκαλος της Χρονιάς» όμως, είναι ένας σημαιοφόρος, ένα σύμβολο γι’ αυτούς τους αφανείς ήρωες που πρόθυμα αφιερώνουν τη ζωή τους στα παιδιά. Η διάκριση αυτή τους ανήκει εξ’ ίσου.

Ζούμε σε μία εποχή βαθιάς κοινωνικής κρίσης. Η χώρα μας βρίσκεται πίσω από 19 βιομηχανικές χώρες όσον αφορά στην ανάγνωση, την γραφή και την αριθμητική που μαθαίνουν τα παιδιά. Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα στηρίζεται πάνω στο «ναρκωτικό» του καταναλωτισμού. Αν δεν αγοράζαμε τόσα «πουδραρισμένα» όνειρα, το σύστημα θα κατέρρεε. Και τα σχολεία ακόμα, είναι σήμερα ένα «προϊόν προς πώληση» Έχουμε τον υψηλότερο δείκτη εφηβικών αυτοκτονιών στον κόσμο. Στο Μανχάταν, από τους νέους γάμους, το 70% διαλύεται πριν να συμπληρωθεί πενταετία.
Η κρίση στα σχολεία αντανακλά την ευρύτερη κοινωνική κρίση. Είναι προφανές ότι έχουμε χάσει την αίσθηση της ταυτότητας μας. Μαντρώνουμε τα παιδιά και τους ηλικιωμένους και τους βγάζουμε εκτός του κοινωνικού γίγνεσθαι. Κανείς δεν τους απευθύνει πλέον τον λόγο. Όμως χωρίς τα παιδιά και τους ηλικιωμένους, μια κοινωνία δεν έχει ούτε παρελθόν αλλά ούτε και μέλλον. Μόνο ένα διαρκές παρόν. Στ' αλήθεια, η λέξη «κοινωνία» δεν έχει καμία σχέση με την φύση των σχέσεων που δημιουργούμε. Ζούμε δικτυωμένοι και όχι μέσα σε κοινωνίες. Αυτό ευθύνεται για όλους τους μοναχικούς ανθρώπους που έχω γνωρίσει. Κατά περίεργο τρόπο, το σχολείο έχει μεγάλο μερίδιο ευθύνης γι’ αυτή την τραγωδία.
Όπως επίσης ευθύνεται για την διεύρυνση του χάσματος ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις. Χρησιμοποιώντας το σχολείο σαν ένα διαχωριστικό μηχανισμό, οδηγούμαστε στην δημιουργία ενός συστήματος καστών που πλαισιώνεται από παρίες. Αυτοί περιπλανώνται στους υπόγειους σιδηροδρόμους και κοιμούνται στον δρόμο. Στα 25 χρόνια της καριέρας μου σαν δάσκαλος συνειδητοποίησα ένα καταπληκτικό φαινόμενο -ότι τα σχολεία και η εκπαίδευση βρίσκονται πίσω και μακριά από τις σημαντικές εξελίξεις στον πλανήτη μας. Κανείς δεν πιστεύει πλέον ότι οι μεγάλοι επιστήμονες οφείλουν την επιστημοσύνη τους στα μαθήματα φυσικής ή χημείας, οι μεγάλοι πολιτικοί στα μαθήματα πολιτικών επιστημών και οι ποιητές στα μαθήματα γλώσσας και λογοτεχνίας.
Η αλήθεια είναι ότι τα σχολεία δεν σου μαθαίνουν τίποτε άλλο πέρα από το να υπακούς εντολές. (Κάτι που στη συνέχεια το μαθαίνουν ακόμη πιο βάναυσα στον.. υποχρεωτικό στρατό!) Αυτό μου φαίνεται ανεξήγητο, γιατί υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι που εργάζονται στα σχολεία ως δάσκαλοι, βοηθοί ή διευθυντές, που νοιάζονται και συμπεριφέρονται ανθρώπινα στους μαθητές. Όμως η απρόσωπη λογική του συστήματος καταπνίγει την συνεισφορά των μεμονωμένων προσωπικοτήτων. Παρ’ όλο που οι δάσκαλοι νοιάζονται και δουλεύουν σκληρά, το σύστημα είναι «ψυχοπαθητικό». Δεν έχει συνείδηση. Χτυπάει το κουδούνι και ο νεαρός που γράφει ένα ποίημα, πρέπει να κλείσει το τετράδιο του και να μεταφερθεί σε ένα διαφορετικό κελί όπου εκεί μαθαίνει ότι ο άνθρωπος και η μαϊμού κατάγονται από έναν κοινό πρόγονο.
Το δικό μας σύστημα υποχρεωτικής εκπαίδευσης είναι μια εφεύρεση της πολιτείας της Μασαχουσέτης το 1850. Συνάντησε αντίσταση -μερικές φορές ένοπλη- από το 80% περίπου του πληθυσμού. Ο τελευταίος αντιστασιακός προμαχώνας ήταν το Μπάρνστεϊμπλ (Barnstable) στο Ακρωτήριο Κοντ (Cape Cod). Εκεί οι κάτοικοι αρνούνταν να δώσουν τα παιδιά τους μέχρι το 1880, όταν η περιοχή καταλήφθηκε από την Εθνοφυλακή και τα παιδιά πήγαιναν σχολείο με την συνοδεία φρουράς. Εδώ συμβαίνει κάτι παράδοξο.
Το γραφείο του Γερουσιαστή Τεντ Κέννεντι (Ted Kennedy), πριν από λίγο καιρό, δημοσίευσε μια έκθεση όπου αναφέρεται ότι πριν από την επιβολή της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, το ποσοστό των ανθρώπων που γνώριζαν γραφή και ανάγνωση ανερχόταν στο 98% ενώ, μετά από την επιβολή της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, ο δείκτης δεν ξεπέρασε το 91% το οποίο ισχύει και στην δεκαετία που διανύουμε. Ελπίζω αυτό να σας κινήσει το ενδιαφέρον.
Επίσης αξιοπρόσεκτο είναι και αυτό: Η τάση για την εκπαίδευση μέσα στο σπίτι έχει αυξηθεί σημαντικά. Περίπου 1.500.000 άνθρωποι μορφώνονται αποκλειστικά από τους γονείς τους. Τον προηγούμενο μήνα, περιοδικά που ασχολούνται με εκπαιδευτικά θέματα, έγραφαν το εξής εκπληκτικό: Τα παιδιά που μορφώνονται στο σπίτι φαίνεται ότι προηγούνται στην ικανότητα του «σκέπτεσθαι» κατά 5 ή ακόμα και 10 χρόνια από τους συνομήλικους τους που εκπαιδεύονται με τον παραδοσιακό τρόπο, πηγαίνοντας στο σχολείο.
Δεν πιστεύω ότι τα σχολεία πρόκειται να καταργηθούν μέσα στα επόμενα χρόνια -τουλάχιστον όχι όσο ζω. Αν θέλουμε όμως να ανατρέψουμε αυτό που εξελίσσεται σε καταστροφή, λόγω της άγνοιας μας, πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι τα σχολεία παρέχουν εκπαίδευση και όχι μόρφωση. Αυτό είναι σύμφυτο στον σχεδιασμό του συστήματος. Δεν φταίνε οι κακοί δάσκαλοι ή τα λίγα χρήματα που ξοδεύονται για την Παιδεία. Η έννοια της «σχολικής διδασκαλίας» και η έννοια της Παιδείας δεν ταυτίζονται.
Τα σχολεία σχεδιάστηκαν από τον Χόρας Μαν (Horace Mann), τον Μπάρνας Σίαρς (Barnas Sears) και τον Γ. Ρ. Χάρπερ (W. R. Harper) του Πανεπιστημίου του Σικάγο, τον Θόρνταϊκ του Κολεγίου Κολούμπια και άλλους, σαν εργαλεία επιστημονικής χειραγώγησης της μαίας. Ο σκοπός τους είναι να παράγουν, με την εφαρμογή τυποποιημένων μεθόδων, «τυποποιημένους» ανθρώπους, των οποίων την συμπεριφορά θα μπορούν να προβλέπουν και να ελέγχουν.
Σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό το καταφέρνουν. Η κοινωνία μας όμως βρίσκεται σε αποσύνθεση και σε μια τέτοια κοινωνία επιτυχημένοι θεωρούνται οι άνθρωποι που δρουν ατομικιστικά, είναι αυτάρκεις και έχουν αυτοπεποίθηση -κι αυτό επειδή η κοινωνία που προστάτευε τους αδύνατους και τους εξαρτημένους ανήκει πλέον στο παρελθόν. Τα αποτελέσματα της σύγχρονης εκπαίδευσης είναι ασήμαντα. Οι άνθρωποι που έχουν τύχει «καλής εκπαίδευσης» είναι κυριολεκτικά άσχετοι. Μπορούν να πουλήσουν από φιλμ μέχρι ξυριστικές μηχανές, να διεκπεραιώσουν δουλειές γραφείου και να μιλούν στο τηλέφωνο, ή να κάθονται αποχαυνωμένοι μπροστά σε μια οθόνη υπολογιστή που αναβοσβήνει αλλά, σαν ανθρώπινα όντα είναι άχρηστοι -άχρηστοι για τους άλλους και άχρηστοι για τον ίδιο τους τον εαυτό. Η καθημερινή μιζέρια γύρω μας, νομίζω, οφείλεται κατά κύριο λόγο στο γεγονός -όπως το έθεσε ο Τζον Γκούντμαν (John Goodman) πριν από τριάντα χρόνια- ότι αναγκάζουμε τα παιδιά μας να «μεγαλώνουν παράλογα». Οποιαδήποτε μεταρρύθμιση και να γίνει στην Παιδεία πρέπει να σταματήσει αυτούς τους παραλογισμούς.
Είναι παράλογο και αντίθετο με τη Ζωή να είσαι μέρος ενός συστήματος το οποίο σε υποχρεώνει να είσαι έγκλειστος μαζί με άτομα της ίδιας ηλικίας και κοινωνικής τάξης. Το σύστημα αυτό σε απομονώνει από την απέραντη πολυμορφία της ζωής και την απόλαυση της ποικιλίας των εμπειριών. Σε αποκόπτει από το παρελθόν σου και το μέλλον σου, και σε φυλακίζει σε ένα ατέρμονο παρόν. Ακριβώς ό,τι κάνει και η τηλεόραση.
Είναι παράλογο και ενάντιο στους φυσικούς νόμους να είσαι μέρος ενός συστήματος που σε υποχρεώνει να ακούς έναν ξένο να απαγγέλλει ποίηση όταν εσύ θέλεις να μάθεις πως χτίζονται τα σπίτια ή να κάθεσαι σ’ ένα μέρος με έναν ξένο που σου λέει πως χτίζονται τα σπίτια όταν εσύ θέλεις να ασχοληθείς με την ποίηση.
Είναι παράλογο και αντίθετο με τους νόμους της ζωής να μετακινείσαι από κελί σε κελί με τον ήχο ενός κουδουνιού, κάθε ημέρα της νεότητας σου, μέσα σε έναν οργανισμό που δεν σου αφήνει καθόλου ιδιωτική ζωή και σε ακολουθεί ακόμα και μέσα στο άσυλο του σπιτιού σου «απαιτώντας να κάνεις τις εργασίες σου».
Ρωτάτε «…και πώς θα μάθουν να διαβάζουν;» Απαντώ. «Θυμηθείτε το παράδειγμα της Μασαχουσέτης» Αν τα παιδιά ζουν με φυσιολογικό τρόπο, αντί να συναγελάζονται σε κελιά, θα μάθουν να γράφουν, να διαβάζουν και να κάνουν την αριθμητική τους με ευκολία -αφού αυτά είναι σήμερα τα σημαντικά εφόδια για τη ζωή που ξεδιπλώνεται μπροστά τους.
Να έχετε όμως υπ’ όψη ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν εκτιμούμε και τόσο αυτόν που γράφει, διαβάζει και ασχολείται με την αριθμητική. Είμαστε μια χώρα πολυλογάδων. Πληρώνουμε αυτούς που ξέρουν να μιλάνε, τους θαυμάζουμε, και έτσι τα παιδιά μας μιλούν κι αυτά συνεχώς, ακολουθώντας τα πρότυπα της τηλεόρασης και των καθηγητών τους. Είναι πολύ δύσκολο να διδάξει κανείς τα «βασικά» γιατί δεν είναι πια βασικά για την κοινωνία που έχουμε δημιουργήσει.
Δύο θεσμοί είναι αυτοί που ελέγχουν σήμερα τη ζωή των παιδιών μας: Η τηλεόραση και τα σχολεία, με αυτήν ακριβώς τη σειρά προτεραιότητας. αυτοί «θεσμοί» αποπροσανατολίζουν. Υποβαθμίζουν την αληθινή σοφία, τη γενναιότητα, την εγκράτεια και τη δικαιοσύνη σε μια διαρκή αοριστία, σε κάτι το αφηρημένο.
Αιώνες πιο πριν, ο χρόνος του παιδιού και του εφήβου, αφιερωνόταν στην παραγωγή πραγματικού έργου, αληθινής αγαθοεργίας, πραγματικής περιπέτειας και ουσιαστικής αναζήτησης του πνευματικού καθοδηγητή που θα τους δίδασκε αυτό που πραγματικά ήθελαν να μάθουν. Τα παιδιά και οι έφηβοι ανάλωναν το χρόνο τους στην προσπάθεια επίτευξης κοινωνικών στόχων, η στοργή και η τρυφερότητα αποτελούσαν καθημερινή πρακτική, γνώριζαν και μελετούσαν κάθε πτυχή της κοινότητας τους, μάθαιναν πώς να κάνουν οικογένειες και δεκάδες άλλα πράγματα που χαρακτηρίζουν τον ολοκληρωμένο άνδρα και την ολοκληρωμένη γυναίκα.
Τώρα όμως εγώ και τα παιδιά μου πρέπει να αντιμετωπίσουμε το ζήτημα του χρόνου. Από τις 168 ώρες της εβδομάδας, τα παιδιά ξοδεύουν τις 56 στον ύπνο. Αυτό τους αφήνει περιθώριο 112 ώρες την εβδομάδα. Μέσα σ’ αυτές τις ώρες πρέπει να διαμορφώσουν τον χαρακτήρα και την προσωπικότητα τους. Τα παιδιά μου βλέπουν 55 ώρες τηλεόραση την εβδομάδα. Έτσι τουλάχιστον αναφέρουν πρόσφατες στατιστικές. Αυτό τους αφήνει 57 ώρες την εβδομάδα για να «μεγαλώσουν».
Τα παιδιά μου παρακολουθούν τα μαθήματα του σχολείου 30 ώρες την εβδομάδα. Χρειάζονται ακόμα 8 ώρες για να ετοιμαστούν, να φύγουν για το σχολείο και να επιστρέψουν στο σπίτι, και σπαταλούν -κατά μέσον όρο- 7 ώρες την εβδομάδα για να κάνουν τις εργασίες τους και να διαβάσουν τα μαθήματα τους. Δηλαδή 45 ώρες συνολικά. Όλον αυτόν τον καιρό βρίσκονται υπό διαρκή επιτήρηση, δεν έχουν χώρο ή χρόνο για τον εαυτό τους και αν προσπαθήσουν μόνα τους να ορίσουν το χρόνο τους και τις ασχολίες τους «συνετίζονται» αναλόγως. Έτσι λοιπόν μένουν 12 ώρες την εβδομάδα για να δημιουργήσουν την ατομική τους συνείδηση και προσωπικότητα. Φυσικά, τα παιδιά τρώνε, και αυτό απαιτεί κάποιο χρόνο, αλλά όχι πολύ αφού η παράδοση του οικογενειακού γεύματος αποτελεί πλέον παρελθόν. Εάν αφαιρέσουμε τις τρεις ώρες του φαγητού, έχουμε 9 ώρες ελεύθερου χρόνου για κάθε παιδί.
Δεν αρκεί. Έτσι δεν είναι; Όσο πιο πλούσιο είναι ένα παιδί τόσο λιγότερη τηλεόραση βλέπει.. Όμως ο χρόνος του είναι εξ’ ίσου περιορισμένος εξ αιτίας μιας ευρύτερης γκάμας διασκεδάσεων και αναπόφευκτων δεσμεύσεων όπως τα ιδιαίτερα μαθήματα -που τελικά σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις τα έχει επιλέξει.
Όλα τα παραπάνω είναι, όλως παραδόξως, απλά ένας πιο εύσχημος τρόπος δημιουργίας εξαρτημένων ανθρώπων που δεν θα είναι ποτέ σε θέση να δώσουν νόημα και ουσία στις ζωές τους και να διασκεδάσουν πραγματικά. Αυτή η εξάρτηση και η έλλειψη στόχων έχει καταντήσει εθνική αρρώστια και κατά τη γνώμη μου γι’ αυτό ευθύνονται η τηλεόραση και τα σχολεία.
Σκεφτείτε τα πράγματα που μας δολοφονούν ως έθνος: Τα ναρκωτικά, ο ανελέητος ανταγωνισμός, το σέξ ως μέσον αναψυχής, η πορνογραφία της βίας, ο τζόγος, το αλκοόλ και η χειρότερη πορνεία απ’ όλες: Ζωές αφιερωμένες στην αγορά αγαθών -ο καταναλωτισμός ως φιλοσοφία και στάση ζωής. Σε όλα αυτά τα «ναρκωτικά» είναι εθισμένος ο εξαρτημένος άνθρωπος που κι αυτός με τη σειρά του είναι ένα μοιραίο προϊόν του εκπαιδευτικού μας συστήματος.
Θα ήθελα να σας μιλήσω για τις επιπτώσεις που έχει στα παιδιά το να τους αφαιρούμε όλο τους το χρόνο -χρόνος που τους είναι απαραίτητος για να μεγαλώσουν- και να τα εξαναγκάζουμε να ασχολούνται συνε χώς με γενικότητες. Οποιαδήποτε μεταρρύθμιση και να γίνει -που δεν θα συνοδεύεται από προσπάθεια να εξαλειφθούν αυτές οι συγκεκριμένες ασθένειες- θα είναι μια παρωδία.
1. Τα παιδιά που διδάσκω δείχνουν αδιαφορία για τον κόσμο των μεγάλων. Αυτό ανατρέπει την εμπειρία χιλιάδων ετών. Η στενή παρακολούθηση του τι σκοπεύουν να κάνουν οι μεγάλοι, ήταν πάντοτε η πιο συναρπαστική ασχολία για τη νεολαία. Όμως σήμερα κανένα παιδί δεν θέλει να μεγαλώσει -και ποιος μπορεί να το κατηγορήσει γι’ αυτό; Εμείς είμαστε τα παιχνίδια τους.
2. Τα παιδιά που διδάσκω δεν έχουν καμιά περιέργεια για ό,τι συμβαίνει γύρω τους, και αν έχουν κάποια, αυτή είναι παροδική. Δεν μπορούν να συγκεντρωθούν για πολλή ώρα, ακόμα και στα πράγματα που τους αρέσουν. Μπορείτε να διακρίνετε τη σχέση ανάμεσα στο συνεχές χτύπημα του κουδουνιού και στην συνεχή αλλαγή αιθουσών διδασκαλίας με την έλλειψη αυτοσυγκέντρωσης;
3. Τα παιδιά που διδάσκω δεν έχουν αίσθηση του μέλλοντος, την αίσθηση ότι το αύριο είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένο με το σήμερα. Ζουν σε ένα διαρκές παρόν. Η στιγμή την οποία ζουν είναι το όριο της συνειδητότητάς τους.
4. Τα παιδιά που διδάσκω είναι ανιστόρητα. Δεν έχουν συναίσθηση του τρόπου με τον οποίο το παρελθόν καθόρισε το παρόν διαμορφώνοντας τις αξίες τους και τις ζωές τους και περιορίζοντας τις επιλογές τους.
5. Τα παιδιά που διδάσκω είναι σκληρά στις σχέσεις τους με τα άλλα παιδιά. Δεν συμπάσχουν με την δυστυχία, γελούν με τις αδυναμίες των άλλων και νιώθουν περιφρόνηση για τους ανθρώπους που φαίνεται καθαρά ότι χρειάζονται βοήθεια.
6. Τα παιδιά που διδάσκω δεν ανοίγονται εύκολα και δεν είναι ειλικρινή στις σχέσεις τους. Έχουν μάθει να κρύβουν τον αληθινό εαυτό τους πίσω από ένα εξωτερικό προσωπείο που έχουν «συναρμολογήσει» με κομμάτια από χαρακτήρες και συμπεριφορές που έχουν δανειστεί από τα τηλεοπτικά τους πρότυπα ή έχουν δημιουργήσει μόνα τους για να ξεγελούν τους δάσκαλους τους. Επειδή δεν είναι αυτό που δείχνουν προς τα έξω, η μάσκα πέφτει όταν εκθέτουν τις εσώτερες πτυχές του εαυτού τους σε μια στενή σχέση. Γι’ αυτό και τις αποφεύγουν.
7. Τα παιδιά που διδάσκω είναι υλιστές. Ακολουθούν το παράδειγμα των δασκάλων τους που «βαθμολογούν» τα πάντα με υλιστικά κριτήρια και τους τηλεοπτικούς αστέρες που ξεπουλούν ό,τι έχουν και δεν έχουν.
8. Τα παιδιά που διδάσκω είναι εξαρτημένα, παθητικά και φοβισμένα μπροστά στις νέες προκλήσεις. Αυτή η δειλία πολλές φορές εκδηλώνεται με έναν επιφανειακό «τσαμπουκά» ή θυμό ή επιθετικότητα, όμως κατά βάθος υπάρχει έλλειψη θάρρους.

Θα μπορούσα να απαριθμήσω κι άλλες καταστάσεις που πρέπει να αντιμετωπιστούν από μία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση αν θέλουμε να σταματήσουμε την κατρακυλά του έθνους μας, αλλά πιστεύω ότι μέχρι τώρα έχετε αντιληφθεί τις θέσεις μου, είτε συμφωνείτε είτε διαφωνείτε. Αυτή την ασθένεια την έχει προκαλέσει ή το σχολείο ή η τηλεόραση ή και τα δύο μαζί. Είναι απλά θέμα αριθμητικής. Τα παιδιά τρώνε το χρόνο τους στην τηλεόραση και στο σχολείο. Αυτό είναι που κατέστρεψε την Αμερικανική οικογένεια. Η οικογένεια δεν είναι πλέον το σχολείο των παιδιών της.
Τι μπορεί να γίνει; Πρώτα απ’ όλα χρειαζόμαστε έναν εφ’ όλης της ύλης, αδιάκοπο, διάλογο σε εθνικό επίπεδο. Έναν διάλογο που θα γίνεται συνέχεια, κάθε μέρα, κάθε χρόνο. Πρέπει να του δοθεί τόση έμφαση, να διεξάγεται με τέτοια επιμονή που οι εφημερίδες και τα μέσα ενημέρωσης να αρχίσουν να τον βαριούνται -όπως βαριούνται κάθε τι που έχει διάρκεια. Πρέπει να διατυπώσουμε επιχειρήματα, να φωνάξουμε μέχρι να βρεθεί λύση για το ζήτημα των σχολείων ή να διαπιστώσουμε ότι η ζημιά είναι ανεπανόρθωτη. Εάν μπορέσουμε να το λύσουμε έχει καλώς. Αν όχι, τότε η επιτυχία της κατ’ οίκον μόρφωσης ανοίγει έναν διαφορετικό και πολλά υποσχόμενο δρόμο.
Διοχετεύοντας τα χρήματα που ξοδεύονται για την μόρφωση των παιδιών, πίσω στην οικογένεια, πετυχαίνουμε μ’ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια. Κάνουμε καλό και στην οικογένεια και στα παιδιά.
Η πραγματική μεταρρύθμιση είναι εφικτή. Δεν κοστίζει τίποτα. Πρέπει να επανεξετάσουμε τις θεμελιώδεις αρχές της εκπαίδευσης και να αποφασίσουμε τι θέλουμε να διδάξουμε στα παιδιά μας και γιατί. Εδώ και 140 χρόνια αυτό το έθνος προσπάθησε να επιβάλλει τους στόχους της εκπαίδευσης από ένα απρόσιτο κέντρο αποφάσεων, απαρτιζόμενο από «ειδικούς» -μια συγκεντρωτική ελίτ κοινωνικών καθοδηγητών. Όμως αυτό απέτυχε. Ούτε πρόκειται να πετύχει ποτέ. Είναι πρώτομεγέθης προδοσία του δημοκρατικού οράματος που καθιστούσε κάποτε αυτό το έθνος ένα ευγενές πείραμα.
Μπροστά στα μάτια μας διαδραματίστηκε η απόπειρα των Ρώσων να κυριαρχήσουν και να ελέγξουν την Ανατολική Ευρώπη. Η προσπάθεια μας να επιβάλουμε την δική μας κοινωνική ορθότητα, χρησιμοποιώντας σαν εργαλείο τα σχολεία, είναι εκ θεμελίων σαθρή και καταρρέει, αν και με πιο αργό και επώδυνο τρόπο. Δεν έχει φέρει αποτελέσματα γιατί οι θεμελιώδεις αρχές της είναι μηχανιστικές, απάνθρωπες και εχθρικές προς τις αρχές της οικογενειακής ζωής. Η μηχανιστική εκπαίδευση μπορεί να ελέγξει τις ανθρώπινες ζωές. Η πραγματικότητα όμως εκδικείται με φαινόμενα κοινωνικής παθογένειας: Ναρκωτικά, βία, αυτοκαταστροφή, αδιαφορία και τα συμπτώματα που βλέπω στους μαθητές μου.

Είναι καιρός να ανατρέξουμε στο παρελθόν για να αποκτήσουμε ξανά μια λειτουργική εκπαιδευτική φιλοσοφία. Εκείνη που προτιμώ εγώ, είναι αυτή που εφάρμοζαν για χιλιάδες χρόνια οι άρχουσες τάξεις της Ευρώπης. Θεωρώ ότι λειτουργεί το ίδιο καλά και για τα φτωχά παιδιά και για τα πλούσια. Την χρησιμοποιώ όσο μπορώ στα πλαίσια της δικής μου διδασκαλίας -δηλαδή όσο μου αφήνουν περιθώρια οι κανονισμοί της υποχρεωτικής εκπαίδευσης.
Στον πυρήνα αυτού του ελιτιστικού εκπαιδευτικού συστήματος βρίσκεται η πίστη ότι η αυτογνωσία είναι η μοναδική βάση της πραγματικής γνώσης. Σε πολλές περιπτώσεις, και σε κάθε ηλικία, το παιδί καλείται να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα μόνο του. Χωρίς να το βοηθήσει κανείς. Μερικές φορές η δοκιμασία αυτή είναι επικίνδυνη, όπως το να καλπάσει πάνω σ’ ένα άλογο ή να το κάνει να πηδήξει, αλλά αυτή βέβαια, είναι μια δοκιμασία που ξεπερνούν με επιτυχία πριν να συμπληρώσουν τα δέκα τους, χιλιάδες παιδιά κοινωνικά επιφανών οικογενειών. Μπορείτε να φανταστείτε ένα παιδί που έχει ξεπεράσει μόνο του ένα τέτοιο πρόβλημα να μην έχει την πεποίθηση ότι μπορεί να τα βγάλει πέρα με οτιδήποτε καταπιαστεί;
Μερικές φορές το πρόβλημα είναι να δαμάσεις τη μοναξιά, όπως έκανε ο Θορώ (Thoreau) στη λίμνη Γουόλντεν.
Ένας πρώην μαθητής μου, ο Ρόλαντ Λεγκιάρντι-Λάουρα (Roland Legiardi-Laura), αν και οι γονείς του είχαν πεθάνει και ο ίδιος δεν είχε κληρονομήσει τίποτα, διέσχισε τις Ηνωμένες Πολιτείες μόνος του, με ποδήλατο. Δεν είχε μπει ακόμα ούτε καν στην εφηβεία. Αρα δεν μας προξενεί καμία έκπληξη που όταν πια έγινε άντρας γύρισε ένα φιλμ για τη Νικαράγουα και κέρδισε ένα διεθνές βραβείο -αν και η κανονική του δουλειά ήταν ξυλουργός. Αυτό που κάνουμε τώρα, είναι να αφαιρούμε από τα παιδιά το ζωτικό χρόνο που τους είναι απαραίτητος για να αποκτήσουν αυτογνωσία. Αυτό πρέπει να σταματήσει.
Πρέπει να βρούμε εκπαιδευτικές διαδικασίες για να κερδίσουν τα παιδιά τον χαμένο τους χρόνο. Πρέπει να δείχνουμε εμπιστοσύνη στα παιδιά, από την πολύ μικρή τους ηλικία, αναθέτοντας τους ανεξάρτητες εργασίες, που θα μπορούν ίσως να έχουν προκαθοριστεί από τα σχολεία τους, αλλά θα γίνονται εκτός των σχολικών κτιρίων. Πρέπει να φτιάξουμε ένα πρόγραμμα σπουδών όπου το κάθε παιδί θα έχει την ευκαιρία να αναπτύξει τα στοιχεία της προσωπικότητας του που είναι μοναδικά και να μάθει να στηρίζεται στις δυνάμεις του.
Λίγο καιρό πριν, έστειλα με ένα λεωφορείο (δίνοντας τους 70 δολάρια) ένα δωδεκάχρονο κορίτσι και τη μητέρα του -που δεν μιλάει αγγλικά- στην ακτή του Νιου Τζέρσι. Εκεί το κορίτσι γευμάτισε με τον διοικητή του αστυνομικού τμήματος του Σι Μπράϊτ (Sea Bright) και του ζήτησε συγγνώμη γιατί είχε ρυπάνει την παραλία, πετώντας ένα άδειο κουτί αναψυκτικού. Γι’ αυτή τη δημόσια παραδοχή του λάθους της, είχα κανονίσει να ανταμειφθεί το κορίτσι με το να «προσληφθεί» για μια ημέρα από την αστυνομία και να βοηθά στις μικροϋποθέσεις. Λίγες μέρες αργότερα, άλλοι δύο δωδεκάχρονοι μαθητές μου ταξίδεψαν μόνοι τους από το Χάρλεμ μέχρι την 31 η οδό Γουέστ (West 31 st Street), όπου δούλεψαν ως βοηθοί στην έκδοση μιας εφημερίδας. Την επόμενη εβδομάδα, τρεις από τους μαθητές μου θα βρεθούν στους βάλτους του Νιου Τζέρσι, και θα παρατηρούν το πώς σκέφτεται και δρα ένας πρόεδρος μεταφορικής εταιρίας όταν στέλνει τριαξονικά φορτηγά στο Ντάλας, το Σικάγο και το Λος Αντζελες.
Αυτά είναι «παιδιά θαύματα» που έχουν ενταχθεί σ’ ένα «ειδικό» πρόγραμμα; Όχι. Απλώς είναι καλά παιδιά από το κεντρικό Χάρλεμ, έξυπνα και ζωντανά, που είχαν όμως τόσο κακή εκπαίδευση που τα περισσότερα απ’ αυτά όταν ήλθαν σ’ εμένα δεν ήξεραν καλά -καλά να προσθέτουν και να αφαιρούν. Κανένα απ’ αυτά δεν ήξερε ούτε καν πόσο πληθυσμό έχει η Νέα Υόρκη, ή την απόσταση της Ν. Υόρκης από την Καλιφόρνια.
Πρέπει αυτό να με ανησυχεί; Μα φυσικά και πρέπει. Είμαι όμως σίγουρος ότι αν αποκτήσουν γνώση του εαυτού τους, θα μπορέσουν και να διδάξουν τον εαυτό τους, γιατί μόνο αυτού του είδους η γνώση έχει δια χρονική αξία. Πρέπει να δώσουμε στα παιδιά ελεύθερο χρόνο. Τώρα! Αυτό είναι το κλειδί της αυτογνωσίας τους. Πρέπει να τους φέρουμε σε επαφή με τον πραγματικό κόσμο όσο πιο γρήγορα μπορούμε, έτσι ώστε ο ελεύθερος χρόνος τους να μην ξοδεύεται σε αοριστίες και αφηρημένα πράγματα. Αυτό είναι κατεπείγουσα προτεραιότητα. Χρειάζεται δραστική παρέμβαση για να διορθωθούν τα λάθη. Τα παιδιά μας πεθαίνουν στα σχολεία σαν τις μύγες. Είτε καλό είτε κακό, το σχολείο παραμένει το ίδιο: Άσχετο με την πραγματική ζωή.
Τι άλλο χρειάζεται μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση; Να παύσει να είναι ένα παράσιτο στην κοινωνία που εργάζεται. Πρέπει να κάνουμε την κοινωνική εργασία μέρος της εκπαίδευσης. Είναι ο πιο γρήγορος τρόπος για να μάθουμε τα παιδιά μας να είναι υπεύθυνα.
Επί πέντε χρόνια διηύθυνα ένα «αντάρτικο» σχολικό πρόγραμμα. Κάθε παιδί, πλούσιο ή φτωχό, έξυπνο ή όχι, έπρεπε να συμπληρώσει μέσα σ’ ένα χρόνο 320 ώρες σκληρής κοινωνικής εργασίας. Πολλά από αυτά τα παιδιά, χρόνια αργότερα, ήλθαν σ’ εμένα και μου είπαν ότι αυτή η εμπειρία άλλαξε τη ζωή τους, ότι τους έμαθε να βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά, και τους βοήθησε να επανεξετάσουν τους στόχους και τις αξίες τους. Αυτό συνέβη στα 13 τους χρόνια, όταν ήταν στο πειραματικό σχολείο. Αυτό πέτυχε, γιατί στην πλούσια περιοχή που βρισκόταν το σχολείο μου, επικρατούσε χάος. Όταν αποκαταστάθηκε η «τάξη» το πρόγραμμα μου σταμάτησε. Ήταν περισσότερο επιτυχημένο και ανέξοδο απ’ ότι έπρεπε για να το αφήσουν να λειτουργεί. Αποδεικνύαμε τα ακριβά και ελιτίστικα προγράμματα σκάρτα. Σε αυτή την πόλη δεν υπάρχει έλλειψη προβλημάτων. Τα παιδιά μπορούν να βοηθήσουν να λυθούν αυτά τα προβλήματα. Σε αντάλλαγμα θα κερδίσουν την προσοχή και τον σεβασμό των μεγάλων. Αυτό είναι καλό και γι’ αυτά και για εμάς τους υπολοίπους.
Ανεξάρτητη μελέτη, κοινωνική εργασία, εναλλαγές εμπειριών, ελεύθερος χρόνος και ενδοσκόπηση. Αυτές είναι πολλές και διαφορετικές μαθητείες. Είναι εφικτές, φθηνές και αποτελεσματικές μέθοδοι για το ξεκίνημα μιας αληθινής αναμόρφωσης των σχολείων. Καμία όμως μεταρρύθμιση μεγάλης κλίμακας δεν πρόκειται να επανορθώσει το κακό που έχει γίνει στα παιδιά μας και στην κοινωνία, αν δεν συμπεριλάβουμε και την οικογένεια στο βασικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα.
Οι Σουηδοί το έχουν καταλάβει αυτό από το 1976 και εγκατέλειψαν το σύστημα της υιοθεσίας ανεπιθύμητων στους γονείς τους παιδιών. Αντί γι’ αυτό ξοδεύουν τις ώρες τους και τον εθνικό τους πλούτο ενισχύοντας τον θεσμό της οικογένειας, ώστε τα παιδιά που γεννιούνται να μην εγκαταλείπονται από τους γονείς τους. Μείωσαν τον αριθμό των ανεπιθύμητων γεννήσεων. Από 6000 το 1976 σε 15 το 1986. Οπότε κάτι μπορεί να γίνει. Οι Σουηδοί κουράστηκαν να πληρώνουν τα σπασμένα από τις ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες και αποφάσισαν να κάνουν κάτι. Άρα κι εμείς μπορούμε να κάνουμε κάτι.
Η οικογένεια είναι η κινητήρια δύναμη της εκπαίδευσης. Αν χρησιμοποιούμε τα σχολεία για να απομακρύνουνε τα παιδιά από τους γονείς τους, θα εξακολουθήσουμε να βλέπουμε το τρομακτικό θέαμα που βλέπου με σήμερα. Αυτή ήταν η βασική λειτουργία των σχολείων από το 1650, τότε που ο Τζον Κόττον (John Cotton) ανακοίνωσε ότι αυτός ήταν ο κύριος στόχος των σχολείων της αποικίας Μπέϊ (Bay), και ο Χόρας Μαν (Horace Mann) το 1850 το ανακοίνωσε σαν σκοπό των σχολείων της Μασαχουσέτης.
Η βάση κάθε καλής ζωής είναι το πρόγραμμα μαθημάτων της οικογένειας. Απομακρυνθήκαμε απ’ αυτό το πρόγραμμα. Καιρός είναι να επιστρέψουμε. Ο μοναδικός δρόμος για την επιστροφή σε μια υγιή Παιδεία είναι να αναλάβουμε πρωτοβουλίες για να απελευθερώσου με την οικογενειακή ζωή από την ασφυκτική μέγγενη των εκπαιδευτικών οργανισμών. Να ενθαρρύνουμε, την ώρα του σχολείου, την συνάντηση γονιών και μαθητών. Έτσι θα σφυρηλατηθούν ισχυροί οικογενεια κοί δεσμοί. Αυτό είχα στο μυαλό μου όταν έστειλα το κορίτσι και τη μητέρα του στην ακτή του Ν. Τζέρσι για να συναντήσουν τον διοικητή του αστυνομικού τμήματος.
Έχω πολλές ιδέες για τη δημιουργία ενός οικογενειακού προγράμματος μαθημάτων, και είμαι βέβαιος ότι και εσείς μπορείτε -αν το σκεφτείτε καλά- να προτείνετε πολλά. Το μεγαλύτερο εμπόδιο για μια πλήρη αναθεώρηση της εκπαίδευσης είναι τα μεγάλα συμφέροντα που έχουν επενδύσει κεφάλαια στο τωρινό εκπαιδευτικό σύστημα, και δεν επιθυμούν να αλλάξει -όσο κι αν υποστηρίζουν το αντίθετο.
Πρέπει να απαιτήσουμε να ακουστούν νέες ιδέες. Οι δικές μου και οι δικές σας. Έχουμε χορτάσει από τις απόψεις των «ειδικών» της τηλεόρασης και των εφημερίδων. Τώρα απαιτείται ένας ανοιχτός διάλογος. Φτάνουν πια οι γνώμες των ειδικών. Οι ειδικοί δεν εξέφρασαν ποτέ σωστή άποψη για την εκπαίδευση. Οι λύσεις τους είναι δαπανηρές. Εξυπηρετούν μόνο τους εαυτούς τους και ευνοούν τον συγκεντρωτισμό. Φτάνει πια! Καιρός να επιστρέψουμε στην δημοκρατία, στον σεβασμό του ατόμου, και την οικογένεια.
Είπα ό,τι είχα να πω. Σας ευχαριστώ.
Τ.Γ. Περιοδικό HOPE

anexartitosima.wordpress.com/

Friday, October 25, 2013

Ο βιολοντσελίστας Yo-Yo Ma

Ο βιολοντσελίστας Yo-Yo Ma, με αφορμή τη βράβευσή του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός το 2008, με την Κρυστάλλινη Σφαίρα, βραβείο το οποίο απονέμεται σε καλλιτέχνες οι οποίοι χρησιμοποίησαν την τέχνη τους ως μέσο προσέγγισης μεταξύ των πολιτισμών, αναπτύσσει τις σκέψεις του για το φαινόμενο της μετανάστευσης , την πολιτισμική επιρροή και τελικά την αναζήτηση νέων εκφραστικών μορφών.

Τα τελευταία 20 από τα περίπου 30 χρόνια που εργάζομαι ως επαγγελματίας τσελίστας, λέει ο Γιο Γιο Μα, τα έχω περάσει σε περιοδείες, παίζοντας και μαθαίνοντας για τις μουσικές παραδόσεις και τους πολιτισμούς του πλανήτη. Τα ταξίδια αυτά με έπεισαν ότι στον σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας οι πολιτισμικές παραδόσεις διαμορφώνουν ένα ουσιώδες πλαίσιο για την εθνική ταυτότητα, την κοινωνική σταθερότητα και τις σχέσεις των ανθρώπων.

Ένας κόσμος που αλλάζει τόσο γρήγορα, όπως ο δικός μας, είναι καταδικασμένος να δημιουργεί πολιτισμική ανασφάλεια και να κάνει τους ανθρώπους να αναρωτιούνται για τη θέση τους διεθνώς. Η παγκοσμιοποίηση μοιάζει συχνά να απειλεί την ταυτότητα του ατόμου, με το να μας υποτάσσει στους κανόνες κάποιου άλλου. Φυσικά αυτό δεν είναι απλό, λόγω του ότι οι κανόνες αυτοί απαιτούν να αλλάξουμε τις παραδοσιακές μας συνήθειες. Υπό αυτές τις συνθήκες το κρίσιμο ερώτημα για τους ηγέτες του σύγχρονου κόσμου είναι το εξής: Πώς μπορούν να εξελιχθούν τα ήθη και οι πολιτισμοί ώστε να επιβιώσουν σε έναν μεγαλύτερο πλανήτη χωρίς να θυσιάσουν τη διαφορετική τους ταυτότητα και την ατομική τους υπερηφάνεια; Τα μουσικά ταξίδια μου μού θύμισαν ότι οι αλληλεπιδράσεις που προωθεί η παγκοσμιοποίηση δεν καταστρέφουν πάντα έναν πολιτισμό, αλλά μπορούν να δημιουργήσουν έναν καινούργιο, όπως επίσης να ενδυναμώσουν και να διαδώσουν παραδόσεις αιώνων.

Στην περίπτωση αυτή ταιριάζει ο οικολογικός όρος («edge effect»), ο οποίος χρησιμοποιείται για να περιγράψει αυτό που συμβαίνει όταν συναντηθούν δύο διαφορετικά οικοσυστήματα, για παράδειγμα το δάσος και η σαβάνα. Στα όρια της συνάντησης αυτής, εκεί όπου παρατηρείται η μεγαλύτερη βιοποικιλότητα των μορφών της ζωής, κάθε ζωντανό ον μπορεί να αντλήσει από τον πυρήνα των δύο οικοσυστημάτων. Ορισμένες φορές τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα συμβαίνουν στο μεταίχμιο. Τότε οι διασταυρώσεις μπορούν να αποκαλύψουν απρόσμενες συνδέσεις.


Ο πολιτισμός είναι ένας ιστός ο οποίος συντίθεται από δώρα προερχόμενα από κάθε γωνιά του πλανήτη. Ένας τρόπος για να ανακαλύψουμε τον κόσμο είναι να ανασκάψουμε βαθιά στις παραδόσεις του. Στη μουσική, για παράδειγμα, στον πυρήνα του ρεπερτορίου κάθε τσελίστα βρίσκονται οι Σουίτες για Τσέλο του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Στην καρδιά κάθε σουίτας βρίσκεται ένας χορός που ονομάζεται σαραμπάντ. Ο χορός αυτός γεννήθηκε από τη μουσική των Βερβερίνων της Βόρειας Αφρικής, όπου ήταν αργός και αισθησιακός. Μετά εμφανίστηκε στην Ισπανία, όπου όμως απαγορεύθηκε επειδή θεωρήθηκε άσεμνος και προκλητικός. Οι Ισπανοί τον έφεραν στην Αμερική, αλλά ταξίδεψε και στη Γαλλία, όπου έγινε χορός της αριστοκρατίας. Τη δεκαετία του 1720 ο Μπαχ ενσωμάτωσε τη σαραμπάντ στις Σουίτες για Τσέλο. Σήμερα, εγώ, ένας αμερικανός μουσικός που γεννήθηκε στο Παρίσι από κινέζους γονείς, παίζω Μπαχ. Σε ποιον ανήκει λοιπόν πραγματικά η σαραμπάντ; Κάθε πολιτισμός έχει υιοθετήσει τη μουσική, επενδύοντάς την με ένα ιδιαίτερο νόημα, αλλά όλοι πρέπει να θεωρούνται «συνιδιοκτήτες»: η μουσική ανήκει σε όλους μας. Αυτά είπε ο Γιο Γιο Μα μόλις παρέλαβε το βραβείο του , στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός το 2008 και αμέσως για να μην αφήσει καμία αμφιβολία έπαιξε μία σαραμπάντ του Μπαχ.

Wednesday, October 23, 2013

Μάνος Χατζιδάκις

Σαν σήμερα πριν από 88 χρόνια, γεννήθηκε ο Μάνος Χατζιδάκις, ο διαννοούμενος, ο ποιητής, η μεγαλύτερη μουσική ιδιοφυΐα της Ελλάδας. Ο πρώτος που συνέδεσε με το έργο του, θεωρητικό και συνθετικό, την λόγια μουσική με τη λαϊκή μουσική παράδοση. Το παιδί του, το «Τρίτο Πρόγραμμα» που έριξε η κυβέρνηση στις 11 Ιουνίου 2013, ξαναζωντανεύει από τους εργαζόμενους της ΕΡΤ. Ο Μάνος Χατζιδάκις γεννήθηκε στις 23 Οκτωβρίου 1925 και δεν πέθανε ποτέ.
 

 

http://www.ertopen.com/eidiseis/item/7671-san-shmera-gennhthhke-o-manos-chatzidakis

Tuesday, October 8, 2013

Επίκουρος

Ο φιλόσοφος Επίκουρος που γεννήθηκε στη Σάμο, γιος του Αθηναίου Νεοκλή, ήταν ιδρυτής της Σχολής των Επικουρείων στην Αθήνα. Σε ηλικία 14 ετών άκουσε μαθήματα από τον πλατωνιστή Πάμφιλο. Για τη φιλοσοφική του εξέλιξη έπαιξε ρόλο η σπουδή του (327-324) με δάσκαλο τον Ναυσιφάνη, ο οποίος του δίδαξε την Ατομιστική του Δημόκριτου και τη θεωρία της ηδονής της Κυρηναϊκής Σχολής. Αργότερα ο ίδιος έλεγε ότι όλα όσα ήξερε τα έμαθε μόνος του, γιατί οι δάσκαλοι δεν μπορούσαν να του εξηγήσουν, τί υπήρχε πριν από το χάος, από το οποίο προέκυψε η ζωή.
Στα έτη 323-321 ο Επίκουρος ήταν στρατιώτης στην Αθήνα. Το 323 πέθανε ο Μεγαλέξανδρος στη Βαβυλώνα, με αποτέλεσμα το 322 να ξεσηκωθούν οι Αθηναίοι ενάντια στους Μακεδόνες. Ταυτόχρονα ο Αριστοτέλης, φοβούμενος λιντσάρισμα, εγκατέλειψε το «Λύκειο», τη Σχολή που είχε στην Αθήνα και διέφυγε στη Χαλκίδα όπου, μετά από λίγο καιρό, πέθανε. Η προσπάθεια των Αθηναίων για απεξάρτηση από τους Μακεδόνες κατέληξε σε ήττα, οπότε ο πατέρας του Επίκουρου εξεδιώχθη με άλλους Αθηναίους από τη Σάμο και κατέφυγε στον ιωνικό Κολοφώνα. Εκεί εγκαταστάθηκε και ο Επίκουρος, όπου εμβάθυνε σε φιλοσοφικά προβλήματα, στη συνέχεια δίδαξε δε στη Μυτιλήνη και στη Λάμψακο (Ελλήσποντος).
Αρκετοί φίλοι και μαθητές από τη Μυτιλήνη και τη Λάμψακο ακολούθησαν τον Επίκουρο στην Αθήνα, όταν αυτός ίδρυσε τη σχολή του «Κήπου», κάπου στο σημερινό Βοτανικό, μεταξύ Διπύλου και Ακαδημίας. Περίπου την ίδια εποχή ίδρυσε σχολή στην «Ποικίλη Στοά» και ο Ζήνων ο Κιτιεύς. Η επικούρεια Σχολή του «Κήπου» καλλιεργούσε φιλοσοφικό ανταγωνισμό με τους ακαδημαϊκούς (πλατωνικούς) και τους περιπατητικούς (αριστοτελικούς). Στον «Κήπο» δίδαξε ο Επίκουρος περίπου 40 χρόνια.
Οι επικούρειοι είχαν φυσιοκρατικές αντιλήψεις και μίλαγαν ενάντια στις δεισιδαιμονίες, τη μαντική, τα θρησκευτικά ιερατεία και τους δημοκόπους πολιτευτές, προκαλώντας έτσι την αντιπάθεια των κατεστημένων ολιγαρχικών κύκλων. Τα κυριότερα έργα του ίδιου του Επίκουρου γέμιζαν περί τους 300 παπύρους, έχουν όμως διασωθεί ελάχιστα, γιατί τα περισσότερα καταστράφηκαν κατά τις συστηματικές πυρπολήσεις βιβλιοθηκών από τον 4ο αιώνα μ.Χ. και μετά.
Στην επικούρεια διδασκαλία διαιρείται η φιλοσοφία, η οποία θεωρείται «φάρμακο της ψυχής», σε τρεις τομείς, τη φυσική, τη λογική και την ηθική. Υπέρτατο αγαθό κατά τον Επίκουρο είναι η ευχαρίστηση στη ζωή, για την απόλαυση της οποίας πρέπει να επιστρατεύονται όλες οι προσπάθειες του ανθρώπου. Η επικούρεια ευχαρίστηση (ηδονή) αφορούσε όλες τις ψυχικές απολαύσεις, την καλλιέργεια του πνεύματος και την άσκηση της αρετής, χωρίς έπαρση και αυτοπροβολή. Σε επιστολή του προς τον Μενοικέα ο Επίκουρος γράφει:
«Όταν λέμε ότι σκοπός είναι η ηδονή, δεν εννοούμε τις ηδονές του ασώτου και αυτές που βρίσκονται μέσα στις απολαύσεις, όπως νομίζουν μερικοί που το αγνοούν και δεν το παραδέχονται ή είναι κακώς πληροφορημένοι. Αλλά εννοούμε να μην πονάει το σώμα και να μην ταράσσεται η ψυχή.»
Οι ιδανικές καταστάσεις για τον άνθρωπο είναι, αρνητικά μεν η αταραξία, η αφοβία και η απονία και θετικά, η ευθυμία, η χαρά, η ευφροσύνη και η απαλλαγή από το φόβο του θανάτου. Κύρια προσπάθεια του ανθρώπου πρέπει να είναι η απολύτρωση από τον πόνο, η οποία εξασφαλίζει μία παθητική ηδονή. Η φιλοσοφία του Επίκουρου για τον τρόπο διαβίωσης των ανθρώπων συμπυκνώνεται στο «λάθε βιώσας» (= να ζεις απαρατήρητος, να μην επιδιώκεις την προβολή). Στην ίδια επιστολή του προς Μενοικέα γράφει ο Επίκουρος:
«Το πιο φρικτό από τα κακά, ο θάνατος, δεν είναι τίποτα για μας (τους επικούρειους), επειδή όταν υπάρχουμε εμείς, αυτός δεν υπάρχει, και όταν επέλθει ο θάνατος, τότε δεν υπάρχουμε εμείς.»
Για το δίλημμα πεπερασμένη – αιώνια ζωή που εισάγουν τεχνητά οι θρησκείες ώστε να προσφέρουν υπηρεσίες με διάφορες αυθαίρετες κατασκευές περί αιωνιότητας της ζωής, έγραφε:
«Η σωστή γνώση πως ο θάνατος δεν είναι τίποτα για μας, κάνει απολαυστική τη θνητότητα της ζωής, όχι επειδή της προσθέτει άπειρο χρόνο, αλλά επειδή την απαλλάσσει από τον πόθο της αθανασίας.»
Ενώ ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης θεωρούσαν τα ουράνια σώματα θεϊκές μονάδες με αυτοτελή βούληση, τα οποία παρακολουθούσαν τους ανθρώπους, ο Επίκουρος γράφει ότι αυτά τα σώματα πήραν από την αρχή, μαζί με το σφαιρικό τους σχήμα, την αναγκαιότητα και περιοδικότητα των κινήσεών τους και δεν πρόκειται για μακάριες και άφθαρτες οντότητες.
Αναφέρει ο Επίκουρος για τη θεωρία του
Ηδονή είναι να μην πονάει το σώμα και να μην ταράσσεται η ψυχή.
Η αξία της γνώσης, υποστηρίζει ο Επίκουρος, αντίθετα με τον Αριστοτέλη, μετριέται με τη χρησιμότητά της. Η γνώση πρέπει να βοηθάει για να εκλείψουν οι δεισιδαιμονίες και οι πλάνες και για να κατακτήσει ο άνθρωπος το ανώτερο αγαθό που είναι η ψυχική γαλήνη. Δεν υπάρχει και δεν χρειαζόμαστε γνώση που δεν έχει σχέση με τη ζωή, που δεν μεγαλώνει την ευτυχία μας, που δεν μειώνει τον πόνο μας – επικούρειες αντιλήψεις που επικράτησαν οριστικά από την Αναγέννηση και εντεύθεν.
Επίσης έγραψε
«Η σωστή γνώση πως ο θάνατος δεν είναι τίποτα για μας, κάνει απολαυστική τη θνητότητα της ζωής, όχι επειδή της προσθέτει άπειρο χρόνο, αλλά επειδή την απαλλάσσει από τον πόθο της αθανασίας.» 
Επίσης αντίθετα με τον Αριστοτέλη, ο Επίκουρος θεωρεί τις γυναίκες ισότιμες στην κοινωνική ζωή με τους άνδρες και τις δέχεται ως μαθήτριες στη Σχολή. Εξ ίσου ισότιμη ανθρώπινη αντιμετώπιση αξίζουν οι δούλοι, οι οποίοι μπορούσαν να παρακολουθούν μαθήματα στον Κήπο και να αναδειχθούν σε φιλοσόφους. Το όνομα ενός εξ αυτών, Μυς, διασώθηκε σε μας από τον ιστορικό Λαέρτιο. Για τις γυναίκες έγραψε ο Επίκουρος:
«Η γυναίκα σου να σε σέβεται πρέπει και όχι να σε φοβάται, διότι δεν την πήρες για υπηρέτρια, αλλά για σύντροφο στη ζωή.»
Μια σύγκριση αυτών των αντιλήψεων με αντίστοιχες μεταγενέστερες που επικράτησαν στον ελληνόφωνο χώρο, δείχνει ποια ανατολίτικη οπισθοδρομικότητα επεβλήθη στον Ελληνισμό με τις μεσανατολικές δοξασίες.
Μέσα σε ένα περιβάλλον πολεμικών και πολιτικών ανακατατάξεων των ελληνιστικών κρατών, όπου τίθενται ερωτήματα για ανεξαρτησία (από τους Μακεδόνες) και αυτονομία των πόλεων, οι Επικούρειοι έχουν σαφή άποψη για το θέμα των πατρίδων, όχι με την ιδιοκτησιακή έννοια που δημιουργούν στους ανθρώπους, μέχρι των ημερών μας, οι κυβερνήτες για λόγους διατήρησης της εξουσίας και διακίνησης εξοπλισμών, αλλά με την έννοια του ενιαίου περιβάλλοντος, της κοινής πατρίδας και της αδελφοσύνης επί Γης. Έγραφε ο επικούρειος Διογένης Οινοανδέας (2ος αιώνα π.Χ.):
«Με το κάθε κομμάτιασμα της γης βέβαια άλλη είναι η πατρίδα για τον καθένα. Αλλά εάν δούμε όλη την επιφάνεια αυτού του κόσμου, τότε μία είναι η πατρίδα όλων μας, όλη η Γη, και μία η κατοικία μας, όλος ο κόσμος.»
Αντιλήψεις, οι οποίες επανέρχονται τον 21ο αιώνα ως νέες σοφίες, μπροστά στα πολλαπλά προβλήματα που προέκυψαν, είτε από τις φυσικές αλλαγές, είτε από τις δραστηριότητες του ανθρώπου, π.χ. επιβάρυνση περιβάλλοντος, πυρηνικά όπλα, διατροφικά προβλήματα, ενεργειακή ανεπάρκεια, αμάθεια και οπισθοδρομικότητα κ.ά.
Οι θεοί, κατά την επικούρεια αντίληψη, δεν ανακατεύονται στα ανθρώπινα, δεν κάνουν χάρες και δεν δέχονται δώρα. Αν έκαναν δε πράγματι οι θεοί όσα τους ζητούσαν οι άνθρωποι, θα εξαφανιζόταν η ανθρωπότητα, γιατί όλοι επιζητούν και εύχονται το κακό των άλλων… Για κάθε στιγμή και κάθε δυσκολία της ανθρώπινης ζωής, οι επικούρειοι φιλόσοφοι είχαν διατυπώσει ως πνευματικό βοήθημα την τετραφάρμακον, τέσσερις φράσεις για συνεχή χρήση:
«Δεν μας φοβίζει ο θεός, δεν μας ανησυχεί ο θάνατος, εύκολα αποκτιέται το Καλό, εύκολα υποφέρεται το Κακό.»
Αυτό δηλώνει ότι, πέρα από τις φυσικές δυνάμεις και τους νόμους του σύμπαντος,
  • δεν υπάρχουν θεοί τιμωροί και μπαμπούλες, όπως επαναλαμβάνουν καταπιεστικά
    οι θρησκείες, οπότε και δεν χρειάζεται κάποιος να ζει με το φόβο τους
  • δεν μας ανησυχεί ο θάνατος που δεν μας αφορά, εφόσον εμείς δεν υπάρχουμε πια
  • το καλό που χρειάζεται για να ζήσει κάποιος, σύμφωνα με τις πνευματικές, ψυχικές και σωματικές ανάγκες του, αποκτάται  για έναν ολιγαρκή άνθρωπο εύκολα και τέλος,
  • με την επικούρεια αταραξία αντιμετωπίζεται κάθε κακό, κάθε δυσάρεστη κατάσταση και κάθε φόβος.
Ένας σημαντικός τομέας που απασχόλησε εντατικά τον Επίκουρο, από τον οποίο έχουμε όμως λίγες πληροφορίες, είναι η φυσική του φιλοσοφία. Η επιρροή του ατομισμού του Λεύκιππου και του Δημόκριτου είναι παραπάνω από εμφανής στο έργο του Επίκουρου. Ο μεγάλος αυτός φιλόσοφος έγραψε, μεταξύ άλλων, και ένα τεράστιο συναφές σύγγραμμα, «Περί Φύσεως», το οποίο είχε έκταση 37 τόμων. Τα λίγα αποσπάσματα που έχουν διασωθεί από αυτό το έργο, είν
αι κυρίως κείμενα του Λουκρήτιου και του Διογένη Οινοανδέα, αλλά και λίγα του ίδιου του Επίκουρου.
Μερικές από τις βασικές αρχές της φυσικής φιλοσοφίας του Επίκουρου
* Τίποτα δεν δημιουργείται ποτέ από το τίποτα.
* Ο κόσμος δεν δημιουργήθηκε από θεία παρέμβαση.
* Ακόμα και αν υπάρχουν θεοί, αυτοί δεν επιδρούν στο φυσικό κόσμο.
* Η ύλη δεν καταστρέφεται σε τίποτα.
* Πρωταρχικά στοιχεία της ύλης δεν είναι τα αριστοτελικά στοιχεία πυρ, αήρ, γη και ύδωρ, αλλά μικρά αδιαίρετα άφθαρτα σωματίδια (άτμητα σωμάτια = άτομα).
* Τίποτα δεν μπορεί να γίνει αισθητό αν δεν έχει υλική υπόσταση.
* Τίποτα δεν υπάρχει εκτός από τα άτομα και το κενό ανάμεσά τους.
* Όλα τα σώματα, είτε είναι άτομα, είτε προέρχονται από ένωση ατόμων.
* Το σύμπαν είναι αχανές. Δεν βρισκόμαστε στο κέντρο του σύμπαντος, αλλά είμαστε ένας από τους αναρίθμητους κόσμους του σύμπαντος.
* Τα άτομα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση μέσα στο κενό. Μπορούν να συνεχίσουν σε ευθεία, να συγκρουστούν, να αλλάξουν κατεύθυνση, να ενωθούν με άλλα άτομα στη δημιουργία σύνθετων σωμάτων.
* Οι κόσμοι και τα έμβια όντα δημιουργούνται από τυχαία γεγονότα λόγω της χαοτικής
κίνησης των ατόμων.
* Αυτό που αποκαλούμε «ψυχή» είναι σωματική οντότητα με υλικά χαρακτηριστικά και
δεν συνεχίζει να υπάρχει μετά τον θάνατο.
* Η αίσθηση είναι αξιόπιστη, διότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από κάτι άλλο πιο αξιόπιστο από αυτήν.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτές οι απόψεις, τις οποίες είχε προσεγγίσει διαισθητικά ο Επίκουρος, δεν απέχουν σημαντικά από τα επιστημονικά ευρήματα και τη σημερινή γνώση μας για τα ουράνια σώματα και τη φύση γενικότερα. Δεν είχε, λοιπόν, άδικο ο Νίτσε που διαπίστωνε στα τέλη του 19ου αιώνα ότι: «Η επιστήμη έχει βαλθεί να επιβεβαιώσει τον Επίκουρο!»
Είναι πασιφανές, πόσο αρνητική ήταν για την πρόοδο της ανθρωπότητας η αποσιώπηση αυτού του μεγάλου διανοητή κατά την ύστερη Αρχαιότητα και το Μεσαίωνα. Μπορούμε δε εύκολα να σκεφτούμε, πόσο θα είχαν προωθηθεί η επιστήμη, η τεχνολογία και γενικότερα ο (ελληνικός) πολιτισμός, αν είχε εξελιχθεί ομαλά η επιστήμη των ελληνορωμαϊκών και ελληνιστικών χρόνων και δεν είχε παρεμβληθεί ο οπισθοδρομικός Μεσαίωνας με την υποστήριξη της εισροής στις πολιτισμένες κοινωνίες βαρβάρων από Βορρά και Ανατολή και της άνωθεν επιβολής σκοτεινών δεσποτικών και θεόπληκτων αντιλήψεων.
Από τα προηγούμενα είναι επίσης κατανοητό, γιατί οι πλατωνιστές και αριστοτελιστές απεχθάνονταν αυτόν τον μεγάλο φιλόσοφο, τους μαθητές του και τη φιλοσοφία τους και γιατί συνεχίζεται αυτή η εχθρότητα μέχρι των ημερών μας από όλους τους ελιτίστικους μηχανισμούς.
Περίπου 300 χρόνια μετά την εποχή του Επίκουρου, γράφει ο Πλούταρχος (~50 – 125 μ.Χ.) ότι ο ιδρυτής της Σχολής του «Κήπου» προσπάθησε να ανατρέψει τους «θεσμούς της πόλης» και ότι θεωρούσε τον εαυτό του «σοφότερο από τον Πλάτωνα» – έγκλημα καθοσιώσεως για τους ολιγαρχικούς. Γι’ αυτές λοιπόν τις αντιλήψεις έπρεπε, σύμφωνα με τον Πλούταρχο που είχε ο ίδιος ολιγαρχικές προτιμήσεις, να μαστιγωθούν όλοι οι επικούρειοι, όχι με το απλό μαστίγιο αλλά με το αστραγωτό! Αυτή η εκδήλωση αντιπάθειας και εκδικητικότητας δείχνει, πόση επιρροή πρέπει να είχαν ακόμα κατά το 2ο μ.Χ. αιώνα στην κοινωνία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας οι επικούρειοι φιλόσοφοι.
Ο Επίκουρος δεν έτυχε μέχρι σήμερα, λόγω των δημοκρατικών και φυσιοκρατικών του αντιλήψεων, οποιασδήποτε προβολής μέσα από τα σύγχρονα εκπαιδευτικά συστήματα, τα οποία κατά κύριο λόγο στηρίζουν ακόμα ολιγαρχικές και θεοκρατικές αντιλήψεις. Μόλις τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται στα ελληνικά σχολικά βιβλία δειλά η βιογραφία του Επίκουρου και αναπτύσσεται η φιλοσοφία του. Μερικοί σύγχρονοι δυσφημιστές εξηγούν δε, κάνοντας μεταφραστικά άλματα, ότι το λάθε βιώσας (= να ζεις απαρατήρητος) του σπουδαίου αυτού φιλοσόφου σημαίνει πως κάποιος ζει λαθραία, σε βάρος των άλλων – ένα ακόμα δείγμα της διαχρονικής οπισθοδρομικής αθλιότητας που υποστηρίζεται κατά κανόνα από μηχανισμούς προπαγάνδας, θεσμοποιημένους και άτυπους.

Στ. Φραγκόπουλος

Πανεπιστήμια: Η «αγελαδοσφαγή» των εργαζομένων*

Παρέμβαση στη συγκέντρωση των απεργών διοικητικών του Πανεπιστημίου Πατρών
του Νϊκου Σάμαρη

Τη δεκαετία του ’60, στο δάσος της Στροφυλιάς έβοσκαν μεγάλα κοπάδια από ημιάγρια γελάδια, αναπόσπαστο κομμάτι του οικοσυστήματος. Με την αναδιάρθρωση της κτηνοτροφίας και την εισαγωγή γαλακτερών αγελάδων ήλθε η ώρα να σφαγούν. Η διαδικασία της μαζικής σφαγής δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Το πρώτο που έπρεπε να φροντίσει ο βουκόλος ήταν να φτιάξει έναν πολύ καλό βωρό, βωρός είναι το ειδικό μαντρί βοοειδών. Ο βωρός κατασκευαζόταν ξαπλώνοντας κυκλικά κορμούς δένδρων που επάνω τους έμπαιναν κλαδιά. Το βράδυ, πριν τη σφαγή, ο βουκόλος έκλεινε τα βόδια στο βωρό και τα τάιζε.
Με την ανατολή του ηλίου άνοιγε η πύλη. Έμπαιναν δύο λασοφόροι που τους ακολουθούσαν δύο σφαγείς κρατώντας δίκοπα μαχαίρια. Ο πρώτος έριχνε το λάσο πιάνοντας το πρώτο γελάδι, καπάκι έριχνε ο δεύτερο. Τεντώνανε τα σχοινιά στην αντίθετη κατεύθυνση και προτού το ζώο αντιδράσει ο γελαδοσφάχτης με καταπληκτική σβελτάδα και ακρίβεια εκσφενδόνιζε το μαχαίρι στο κοίλωμα του αυχένα (την «πλεξούδα») και το ζώο ξαπλωνόταν ακαριαία στο έδαφος. Σε περίπτωση αποτυχίας, το τραυματισμένο ζώο θα τους ποδοπατούσε. Γι’ αυτό πίσω καθόταν ο αναπληρωματικός γελαδοσφαγέας στην περίπτωση που η μαχαιριά δεν έπιανε ακριβώς πλεξούδα για να ρίξει δεύτερη. Στη συνέχεια, δινόταν η χαριστική βολή. Έσερναν το ζώο έξω από το βωρό, το κρεμούσαν σε μια κουκουναριά και έπιαναν δουλειά οι γελαδογδάρτες και οι αντεροβγάλτες.
Στην αρχή τα πράγματα κυλούσαν ήσυχα. Στη συνέχεια, μετά τις πρώτες σφαγές, «όταν ο βουκόλος σκούπιζε τα δάκρυά του», τα γελάδια άρχιζαν να αναδεύονται, να σπρώχνονται μεταξύ τους, τα πιο δυνατά να στριμώχνονται προς τα πίσω αφήνοντας μπροστά τα αδύνατα. Τα μικρά προσπαθούσαν να κρυφτούν πίσω από τα μεγάλα, για να αναβάλουν τη σειρά τους. Επειδή με το συνεχές στρίμωγμα προς τα πίσω άρχιζαν οι πρώτες κολιές στο μαντρί, πιάναμε δουλειά τα πιτσιρίκια. Η αποστολή μας ήτανε να χτυπάμε με μακριά κλαδιά (τέμπλες) και να απειλούμε με παιδικά ουρλιαχτά τα γελάδια που προσπαθούσαν να προσεγγίσουν στο φράχτη. Μας είχαν τάξει από μια πατρινή σφυρίχτρα, μια οκά γελαδίσια πατσά στον καθένα (μια οκά ισούται με 1.280 γραμμάρια) και από ένα γελαδοπόδαρο. Όσο εξελισσόταν η σφαγή, τα πράγματα δυσκόλευαν. Τα γελάδια αγρίευαν, τα ποδοβολητά δυνάμωναν, ο κίνδυνος να αφηνιάσουν και να γκρεμίσουν το μαντρί γινόταν ορατός. Την κατάλληλη στιγμή όμως, παρενέβαινε ο επόπτης αρχισφαγέας, φωνάζοντας «φτάνει, καλά τα πήγαμε, συνεχίζουμε σε 15 μέρες». Όταν άνοιγε η πόρτα γινόταν πανζουρλισμός. Τα γελάδια εξαφανίζονταν προς τους κοντινούς υδροβιότοπους. Τη νύχτα διέσχιζαν το δάσος σπαρακτικά μουγκρητά – κραυγές αγελάδων που μάταια καλούσαν το μοσχάρι τους. Μετά από 15 ημέρες και σε τρεις δόσεις η επιχείρηση επαναλαμβανόταν, η εξόντωση ολοκληρωνόταν.
Σε κάποιο γειτονικό κοπάδι τα πράγματα δεν εξελισσόταν με τον ίδιο τρόπο. Ο αρχιχασάπης δεν υπολόγιζε κάποιους άγριους ταύρους που με το πρώτο αίμα γίνονταν επιθετικοί, ξεσήκωναν το κοπάδι που αφηνίαζε, γκρέμιζε το μαντρί ποδοπατώντας τους λασοφόρους, εξαφανίζονταν στο δάσος συναντώντας τα αγρίμια του, γλύτωνε το λεπίδι.Όλοι μας είμαστε σε ένα μαντρί διαθεσιμότητας. Οι 118 διοικητικοί της Πάτρας και οι 1.350 πανελλαδικά αποτελούν πρώτη δόση σφαγής από τους κυβερνητικούς λασοφόρους και εργατοσφαγείς του Τέξας και των Βρυξελλών.
Η μία επιλογή είναι να σπρωχνόμαστε μεταξύ μας ποιος θα κερδίσει θέση εξώστη προς το φράχτη με την ελπίδα ότι η λεπίδα δεν θα φθάσει ως αυτόν. Είναι η αποδοχή της σφαγής. Η άλλη είναι να «αφηνιάσουμε» μαζικά, ενωτικά, συντονισμένα και οργανωμένα. Να γκρεμίσουμε το μαντρί – τοίχο της ομαδικής σφαγής και να τρέξουμε στο δικό μας δάσος, στις πλατείες και τα πεζοδρόμια. Να συναντηθούμε με τους ατίθασους καθηγητές, τους εργάτες της ΕΛΒΟ, της τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλους. Εκεί να γίνει το μεγάλο ραντεβού της εκπαίδευσης με την εργασία. Να αναδείξουμε τις πληγές τους από την ταυτόχρονη κακοποίηση που δέχονται και την παρά φύση σχέση αλληλοβιασμού που τους έχουν επιβάλλει για τις ανάγκες της καπιταλιστικής κερδοφορίας. Εκεί μπορούμε να ανακτήσουμε τις αρετές που αναδείχθηκαν στις καλύτερες στιγμές του εργατικού και εκπαιδευτικού κινήματος.
Η μουσική του συνθήματος ψωμί, παιδεία, ελευθερία να εμπνεύσει ξανά νέες διασκευές που να αντανακλούν αυτό που είναι στη μήτρα της εποχής μας και κοιλοπονεί, τη χωρίς όρια απελευθερωτική σχέση της παιδείας με την εργασία και τις δημοκρατικές ελευθερίες. Εκεί να κτιστεί το μέτωπο εργασίας – παιδείας του μαζικού κινήματος με αναβαθμισμένο πρόγραμμα και αιτήματα, υψηλό πολιτικό ενωτικό μαχητικό πολιτισμό. Ένα τέτοιο μέτωπο με μόνιμη ημερήσια διάταξη την ανατροπή αυτής της πολιτικής, μπορεί να καθυστερεί, να δημιουργεί ρήγματα, να ματαιώνει βάρβαρα μέτρα του κυβερνητικού – ευρωαμερικάνικου ολοκληρωτισμού. Ένα κίνημα που η ισχυρή ιστορική μνήμη και η ταξική πολιτική κρίση αποτελούν τα αναγκαία πολιτικά αντισώματα, ώστε να μην είναι αφομοιώσιμο σε απόπειρες για «ηπιότερες μορφές» διαχείρισης της βαρβαρότητας που σε μια νέα γεωγραφία του πολιτικού χάρτη μπορούν να γεννηθούν.
Απευθύνομαι τέλος στα μέλη ΔΕΠ που δεν ανήκουν στο επιχειρηματικό καθηγητικό κατεστημένο αλλά όλο και «στριμώχνονται στο πίσω μέρος στο μαντρί». Μη στριμώχνεστε προς τα πίσω, δεν θα γλυτώσετε έτσι. Ελάτε μπροστά. Αξιοποιείστε τα πλεονεκτήματα που σας παρέχει η θέση σας για το κίνημα. Το τελευταίο τρόχισμα στο λεπίδι έγινε με τα δύο άρθρα του τελευταίου νόμου που αυξάνει το ωράριο και βγάζει στο σφυρί τη διδασκαλία των μαθημάτων, δίνοντας το δικαίωμα στα πανεπιστήμια με δικά τους χρήματα να προσλαμβάνουν με μερική απασχόληση. Το νέο σύνθημα θα είναι μαθήματα με το κομμάτι, 500 ευρώ το ένα εξάμηνο.
Απευθύνομαι επίσης στον κύριο πρύτανη. Το μαντρί που μέχρι σήμερα κινείστε είναι το ασφυκτικό αντιδραστικό θεσμικό πλαίσιο που υπηρετείτε. Τώρα που το λεπίδι είναι στο λαιμό, αν θέλετε πραγματικά να υπηρετήσετε ό,τι έμεινε από το δημόσιο αγαθό της δωρεάν παιδείας που επικαλείσθε, έχετε μία επιλογή. Να κοιτάξετε μπροστά και αριστερά. Από εκεί δανειστείτε αρετές και ακαδημαϊκές αξίες. Αυτές χρησιμοποιήστε σαν προωθητική δύναμη για να πηδήξετε το φράχτη μεταφέροντας στην κοινωνία την κραυγή του αγωνιζόμενου πανεπιστήμιου ενάντια στην καπιταλιστική κακοποίηση που δέχεται. Ο άλλος δρόμος είναι το κλαψούρισμα, οι φωνές μέσα από το μαντρί. Αυτά σε λίγο θα ηχούν σαν επικήδειοι, σαν μοιρολόγια. Στον πρώτο δρόμο θα βάλουμε πλάτη, θα γίνουμε το κοντάρι σας. Ιδού η Ρόδος ιδού και το πήδημα.