Ο βιολοντσελίστας Yo-Yo Ma

Ο βιολοντσελίστας Yo-Yo Ma, με αφορμή τη βράβευσή του στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός το 2008, με την Κρυστάλλινη Σφαίρα, βραβείο το οποίο απονέμεται σε καλλιτέχνες οι οποίοι χρησιμοποίησαν την τέχνη τους ως μέσο προσέγγισης μεταξύ των πολιτισμών, αναπτύσσει τις σκέψεις του για το φαινόμενο της μετανάστευσης , την πολιτισμική επιρροή και τελικά την αναζήτηση νέων εκφραστικών μορφών.

Τα τελευταία 20 από τα περίπου 30 χρόνια που εργάζομαι ως επαγγελματίας τσελίστας, λέει ο Γιο Γιο Μα, τα έχω περάσει σε περιοδείες, παίζοντας και μαθαίνοντας για τις μουσικές παραδόσεις και τους πολιτισμούς του πλανήτη. Τα ταξίδια αυτά με έπεισαν ότι στον σύγχρονο παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας οι πολιτισμικές παραδόσεις διαμορφώνουν ένα ουσιώδες πλαίσιο για την εθνική ταυτότητα, την κοινωνική σταθερότητα και τις σχέσεις των ανθρώπων.

Ένας κόσμος που αλλάζει τόσο γρήγορα, όπως ο δικός μας, είναι καταδικασμένος να δημιουργεί πολιτισμική ανασφάλεια και να κάνει τους ανθρώπους να αναρωτιούνται για τη θέση τους διεθνώς. Η παγκοσμιοποίηση μοιάζει συχνά να απειλεί την ταυτότητα του ατόμου, με το να μας υποτάσσει στους κανόνες κάποιου άλλου. Φυσικά αυτό δεν είναι απλό, λόγω του ότι οι κανόνες αυτοί απαιτούν να αλλάξουμε τις παραδοσιακές μας συνήθειες. Υπό αυτές τις συνθήκες το κρίσιμο ερώτημα για τους ηγέτες του σύγχρονου κόσμου είναι το εξής: Πώς μπορούν να εξελιχθούν τα ήθη και οι πολιτισμοί ώστε να επιβιώσουν σε έναν μεγαλύτερο πλανήτη χωρίς να θυσιάσουν τη διαφορετική τους ταυτότητα και την ατομική τους υπερηφάνεια; Τα μουσικά ταξίδια μου μού θύμισαν ότι οι αλληλεπιδράσεις που προωθεί η παγκοσμιοποίηση δεν καταστρέφουν πάντα έναν πολιτισμό, αλλά μπορούν να δημιουργήσουν έναν καινούργιο, όπως επίσης να ενδυναμώσουν και να διαδώσουν παραδόσεις αιώνων.

Στην περίπτωση αυτή ταιριάζει ο οικολογικός όρος («edge effect»), ο οποίος χρησιμοποιείται για να περιγράψει αυτό που συμβαίνει όταν συναντηθούν δύο διαφορετικά οικοσυστήματα, για παράδειγμα το δάσος και η σαβάνα. Στα όρια της συνάντησης αυτής, εκεί όπου παρατηρείται η μεγαλύτερη βιοποικιλότητα των μορφών της ζωής, κάθε ζωντανό ον μπορεί να αντλήσει από τον πυρήνα των δύο οικοσυστημάτων. Ορισμένες φορές τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα συμβαίνουν στο μεταίχμιο. Τότε οι διασταυρώσεις μπορούν να αποκαλύψουν απρόσμενες συνδέσεις.

Ο πολιτισμός είναι ένας ιστός ο οποίος συντίθεται από δώρα προερχόμενα από κάθε γωνιά του πλανήτη. Ένας τρόπος για να ανακαλύψουμε τον κόσμο είναι να ανασκάψουμε βαθιά στις παραδόσεις του. Στη μουσική, για παράδειγμα, στον πυρήνα του ρεπερτορίου κάθε τσελίστα βρίσκονται οι Σουίτες για Τσέλο του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ. Στην καρδιά κάθε σουίτας βρίσκεται ένας χορός που ονομάζεται σαραμπάντ. Ο χορός αυτός γεννήθηκε από τη μουσική των Βερβερίνων της Βόρειας Αφρικής, όπου ήταν αργός και αισθησιακός. Μετά εμφανίστηκε στην Ισπανία, όπου όμως απαγορεύθηκε επειδή θεωρήθηκε άσεμνος και προκλητικός. Οι Ισπανοί τον έφεραν στην Αμερική, αλλά ταξίδεψε και στη Γαλλία, όπου έγινε χορός της αριστοκρατίας. Τη δεκαετία του 1720 ο Μπαχ ενσωμάτωσε τη σαραμπάντ στις Σουίτες για Τσέλο. Σήμερα, εγώ, ένας αμερικανός μουσικός που γεννήθηκε στο Παρίσι από κινέζους γονείς, παίζω Μπαχ. Σε ποιον ανήκει λοιπόν πραγματικά η σαραμπάντ; Κάθε πολιτισμός έχει υιοθετήσει τη μουσική, επενδύοντάς την με ένα ιδιαίτερο νόημα, αλλά όλοι πρέπει να θεωρούνται «συνιδιοκτήτες»: η μουσική ανήκει σε όλους μας. Αυτά είπε ο Γιο Γιο Μα μόλις παρέλαβε το βραβείο του , στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός το 2008 και αμέσως για να μην αφήσει καμία αμφιβολία έπαιξε μία σαραμπάντ του Μπαχ.